Arytmia serca – przyczyny, objawy i leczenie. Jak rozpoznać zaburzenia rytmu serca?

Arytmia serca to jedno z najczęściej występujących zaburzeń układu krążenia. Może mieć łagodny charakter, ale w niektórych przypadkach stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Czym jest arytmia serca, jakie daje objawy i jak może przebiegać jej leczenie?

Arytmia serca – co to za zaburzenie?

Arytmia (zaburzenie rytmu serca) to stan, w którym rytm serca jest nieprawidłowy.

Przy arytmii serce może bić:

• zbyt szybko (tachykardia),
• zbyt wolno (bradykardia),
• nieregularnie.

Prawidłowe tętno u dorosłego człowieka w spoczynku wynosi zwykle od 60 do 100 uderzeń na minutę. Każde odchylenie od tej normy, zwłaszcza gdy jest ono odczuwalne, może świadczyć o arytmii i wymaga diagnostyki.

Rodzaje arytmii serca

Istnieje wiele różnych typów arytmii, które mogą być klasyfikowane na podstawie miejsca, w którym występują (przedsionki lub komory) i tempa bicia serca (zbyt szybkie, zbyt wolne lub nieregularne).

Tachykardia

Tachykardia to przyspieszone bicie serca (powyżej 100 uderzeń na minutę). Może pojawiać się np. w stresie lub przy wysiłku, jak i w chorobach serca.

Bradykardia

To zbyt wolna praca serca (poniżej 60 uderzeń na minutę). U sportowców może być to stan fizjologiczny, jednak u pozostałych osób wymaga diagnostyki.

Migotanie przedsionków

Migotanie przedsionków (Afib) to najczęstsza arytmia serca. Polega na nieregularnym i często przyspieszonym rytmie serca, który zaburza prawidłową pracę przedsionków i efektywność przepływu krwi.

Częstoskurcz

Częstoskurcz przedsionkowy (ang. atrial tachycardia – AT) to stan, w którym przedsionki serca biją zbyt szybko, ale zwykle regularnie. Natomiast przy częstoskurcuz komorowym (ang. ventricular tachycardia – VT) zbyt szybko biją komory serca. Jest to poważne schorzenie, które może prowadzić do nagłego zatrzymania krążenia.

Migotanie komór

Migotanie komór (ang. ventricular fibrillation – VF) jest to stan, który jest potencjalnie śmiertelny i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Polega na szybkim i nieregularnym biciu komór, które powoduje zatrzymanie przepływu krwi do organizmu. 

Przyczyny arytmii serca

Arytmie mogą czasami występować u zdrowych osób, ale częściej współwystępują z innymi problemami zdrowotnymi, zwłaszcza z chorobami serca. W wielu przypadkach arytmia jest związana z chorobami układu krążenia, ale często też odpowiadają za nią styl życia i codzienne nawyki.

Wśród najczęstszych przyczyn arytmii serca wymienia się:

• choroby serca i nadciśnienie tętnicze,
• przewlekły stres i napięcie nerwowe,
• niedobory elektrolitów – w szczególności magnezu i potasu,
• zaburzenia hormonalne – np. związane z chorobami tarczycy,
• cukrzycę,
• niehigieniczny tryb życia – nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu,
• czynniki genetyczne – niektóre arytmie są dziedziczne,
• wiek – ryzyko arytmii zwiększa się z wiekiem, ponieważ starsze osoby są bardziej narażone na choroby serca i inne schorzenia, które mogą prowadzić do arytmii.

Arytmia serca – objawy

Objawy arytmii serca mogą zmieniać się w czasie i często zależą od ogólnego stanu zdrowia, wieku i trybu życia. U niektórych osób występują głównie w sytuacjach stresowych lub po wysiłku fizycznym, u innych mogą występować również w spoczynku czy w nocy. Z reguły objawy arytmii pojawiają się nagle i tak samo nagle ustępują.

Arytmia może objawiać się np. kołataniem serca, czyli uczuciem szybkiego, nieregularnego lub silnego bicia serca. Niektóre osoby z arytmiami mogą odczuwać duszności lub doświadczać zawrotów głowy. Do częstych symptomów należą także słabość i zmęczenie.

Warto również zwrócić uwagę na mniej oczywiste sygnały, które mogą świadczyć o zaburzeniach pracy serca. Należą do nich problemy z koncentracją, uczucie niepokoju, nadmierna potliwość oraz trudności z zasypianiem.

Czy arytmia serca jest groźna?

Wiele arytmii ma łagodny charakter i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, zwłaszcza jeśli zaburzenia pracy serca pojawiają się sporadycznie i nie towarzyszą im inne objawy. Istnieją jednak sytuacje, w których arytmia wymaga pilnej diagnostyki i leczenia. Dzieje się tak m.in. wtedy, gdy występują omdlenia, silny ból w klatce piersiowej czy znaczne pogorszenie samopoczucia. Co więcej, niektóre rodzaje arytmii, jak migotanie przedsionków, mogą zwiększać ryzyko poważnych powikłań, w tym udaru mózgu.

Jak diagnozuje się arytmię serca?

Diagnozowanie arytmii zwykle zaczyna się od dokładnego wywiadu medycznego i badania fizykalnego przez lekarza. Lekarz będzie chciał zrozumieć historię objawów, dowiedzieć się, jakie leki pacjent przyjmuje, oraz poznać rodzinne i osobiste historie chorób.

Podstawowym badaniem wykonywanym w diagnostyce arytmii jest elektrokardiogram (EKG), który pozwala ocenić pracę serca w danym momencie. Jeśli objawy pojawiają się rzadziej, lekarz może zlecić całodobowe monitorowanie pracy serca metodą Holtera. Pacjentowi zakłada się wtedy przenośne urządzenie, które rejestruje ciągły zapis EKG.

W identyfikacji problemów strukturalnych serca, które mogą prowadzić do arytmii, może pomóc echokardiogram (tzw. echo serca), czyli badanie ultrasonograficzne. Uzupełnieniem diagnostyki są badania krwi, które pozwalają sprawdzić poziom elektrolitów oraz wykluczyć inne przyczyny dolegliwości.

Leczenie arytmii serca – główne metody

Sposób leczenia arytmii serca zależy przede wszystkim od jej przyczyny i rodzaju. W niektórych przypadkach wystarczy zmiana stylu życia i uzupełnienie niedoborów, w innych konieczne jest wdrożenie leczenia farmakologicznego lub zabiegowego.

Leki mogą obejmować np. beta-blokery, blokery kanałów wapniowych, digoksynę, amiodaron czy sotalol. Bardziej zaawansowane metody to m.in. kardiowersja czy ablacja. W ciężkich przypadkach stosuje się rozruszniki serca lub wykonuje operacje.

Co pomaga na arytmię serca? Środki z apteki i styl życia

Przy arytmii serca bardzo duże znaczenie mają odpowiednia dieta i dobrze dobrana suplementacja, ponieważ niedobory składników mineralnych mogą nasilać objawy. W przypadku stwierdzonych niedoborów, najczęściej rekomendowane są preparaty zawierające magnez i potas, czyli pierwiastki, które wspomagają stabilizację rytmu serca. Korzystny wpływ na układ nerwowy mogą mieć również kwasy omega-3 oraz witaminy z grupy B. Jeżeli zaś arytmia ma związek ze stresem, pomocne mogą okazać się preparaty sprzyjające uspokojeniu.

Ponadto warto zwrócić uwagę na jakość snu oraz dietę. Niekiedy szybką poprawę może przynieść chociażby ograniczenie używek takich jak papierosy czy alkohol. Układ krążenia możemy wspierać również poprzez umiarkowaną aktywność fizyczną czy praktyki uspokajające.

Powikłania arytmii serca

Jednym z najgroźniejszych powikłań arytmii jest udar mózgu, który najczęściej wiąże się z migotaniem przedsionków. Nieregularna praca serca sprzyja bowiem powstawaniu zakrzepów, które mogą przedostawać się do naczyń mózgowych. Arytmia może także prowadzić do zawału lub niewydolności serca, czyli stanu, w którym serce nie jest w stanie efektywnie pompować krwi. Organizm jest więc gorzej dotleniony, a to wpływa na funkcjonowanie wszystkich narządów. Długotrwała arytmia może prowadzić do ich uszkodzenia. W skrajnych przypadkach ciężkie zaburzenia rytmu serca mogą doprowadzić do zatrzymania krążenia.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Kiedy zgłosić się do lekarza z arytmią serca?

Konsultacja lekarska jest konieczna, jeżeli objawy pojawiają się często, nasilają się lub gdy towarzyszą im inne niepokojące symptomy – ból w klatce piersiowej czy omdlenia.

• Czy arytmia serca jest uleczalna?

W wielu przypadkach tak, szczególnie jeżeli jej przyczyna zostanie szybko wykryta i wyeliminowana.

• Czy arytmia serca może minąć sama?

Tak, zwłaszcza gdy jest związana ze stresem lub niedoborem elektrolitów.

• Jak uspokoić arytmię serca?

Pomocne mogą być techniki relaksacyjne, odpoczynek oraz uzupełnienie magnezu i potasu w przypadku niedoborów.