Astma. Jak się objawia i czym różni się od alergii?

Astma i alergia to schorzenia, które nierzadko bywają ze sobą mylone. Dzieje się tak dlatego, że mogą one dawać podobne objawy. Zdarza się również, że występują jednocześnie. Jak rozpoznać astmę i czym astma różni się od alergii?

Czym jest astma?

Astma to przewlekła choroba dróg oddechowych, która prowadzi do okresowego zwężania oskrzeli i utrudnionego przepływu powietrza. Mechanizm ten powoduje, że osoba chora może mieć trudności z oddychaniem, szczególnie w okresach zaostrzenia choroby.

Objawy w przebiegu astmy nie są stałe. Pojawiają się napadowo i mogą ustępować samoistnie lub pod wpływem leczenia. U podstaw choroby leży nadreaktywność oskrzeli, czyli zwiększona wrażliwość na różne bodźce, takie jak alergeny, zimne powietrze, wysiłek fizyczny czy stres.

W przebiegu astmy dochodzi do przewlekłego stanu zapalnego, który powoduje obrzęk błony śluzowej, nadmierne wydzielanie śluzu oraz skurcz mięśni otaczających oskrzela.

Jakie są objawy astmy?

Jak rozpoznać astmę? Objawy mogą mieć różne nasilenie i najczęściej występują napadowo. Z reguły ich nasilenie obserwuje się w nocy, nad ranem lub po kontakcie z czynnikiem wyzwalającym. Warto wiedzieć, że dolegliwości mogą być różne u różnych pacjentów, jednak istnieje kilka typowych symptomów, na które należy zwrócić szczególną uwagę:

• duszności – uczucie braku powietrza lub trudności w oddychaniu. Mogą pojawić się nagle i nasilać się przy wysiłku fizycznym, stresie lub kontakcie z alergenem,
• suchy kaszel – często przewlekły i nasilający się w nocy lub nad ranem. Zwykle nie wiąże się z odkrztuszaniem wydzieliny,
• świszczący oddech – to wysoki dźwięk słyszalny podczas oddychania, szczególnie przy wydechu. Wynika ze zwężenia dróg oddechowych i utrudnionego przepływu powietrza,
• ucisk w klatce piersiowej – uczucie ciężaru lub „ściskania” w klatce może towarzyszyć dusznościom,
• szybkie męczenie się – osoby z astmą mogą odczuwać spadek wydolności fizycznej, nawet przy niewielkim wysiłku,
• nasilenie objawów w określonych sytuacjach – np. podczas kontaktu z alergenami, zimnym powietrzem, dymem tytoniowym czy w trakcie infekcji.

Czym jest alergia?

Alergia to nieprawidłowa, nadmierna reakcja układu odpornościowego na czynniki, które dla większości ludzi są całkowicie nieszkodliwe. Alergenami – bo tak nazywamy te substancje – mogą być m.in. pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt, pleśń czy niektóre pokarmy.

W momencie kontaktu z alergenem organizm osoby uczulonej uruchamia reakcję obronną, która prowadzi do pojawienia się określonych objawów. Polega ona na produkcji przeciwciał IgE, które pobudzają komórki układu odpornościowego do uwalniania histaminy i innych substancji zapalnych.

W zależności od drogi kontaktu z alergenem wyróżnia się różne typy alergii. Najczęściej spotykana jest alergia wziewna, ale istnieją także alergie pokarmowe czy kontaktowe.

Objawy alergii – na co zwrócić uwagę?

Objawy alergii mogą dotyczyć różnych narządów i układów, dlatego ich obraz bywa zróżnicowany. Najczęściej pojawiają się po kontakcie z alergenem i mogą mieć charakter sezonowy (np. podczas pylenia roślin) lub całoroczny. Najważniejsze z nich to:

• katar sienny – wodnisty, przezroczysty wyciek z nosa, często połączony z uczuciem zatkania. W odróżnieniu od kataru przy infekcji, nie towarzyszy mu gorączka i może utrzymywać się przez dłuższy czas,
• kichanie – napadowe i powtarzające się zwłaszcza po kontakcie z alergenem, np. pyłkami lub kurzem,
• łzawienie i zaczerwienienie oczu – oczy mogą być podrażnione, swędzące i wrażliwe na światło,
• świąd skóry – uporczywe swędzenie, które może prowadzić do drapania i podrażnień,
• wysypka lub pokrzywka – zmiany skórne w postaci czerwonych plam, bąbli lub obrzęków. Mogą pojawiać się nagle i znikać po wyeliminowaniu czynnika uczulającego,
• obrzęk (np. ust, powiek) – w niektórych przypadkach alergia może powodować miejscowe obrzęki, które wymagają szybkiej reakcji, szczególnie gdy obejmują drogi oddechowe,
• kaszel lub uczucie drapania w gardle – mogą występować przy alergii na pyłki, sierść zwierząt lub roztocza po długotrwałym kontakcie z alergenem.

Astma a alergia – najważniejsze różnice

Jak odróżnić astmę od alergii? Najważniejsza różnica pomiędzy astmą a alergią dotyczy miejsca występowania objawów. Astma obejmuje dolne drogi oddechowe i prowadzi do zwężania oskrzeli oraz problemów z oddychaniem. Z kolei alergia najczęściej dotyczy górnych dróg oddechowych (nos, zatoki), oczu lub skóry.

Ważne są również czynniki wywołujące objawy. Przy astmie objawy mogą pojawiać się nie tylko po kontakcie z alergenami, lecz także pod wpływem wysiłku fizycznego, zimnego powietrza, infekcji albo stresu. Podczas gdy objawy alergii są bezpośrednio związane z kontaktem z alergenem i zwykle ustępują po jego eliminacji.

Astma ma charakter przewlekły i napadowy, natomiast alergia ma bardziej przewidywalny przebieg, np. sezonowy lub zależny od otoczenia.

Czy alergia może prowadzić do astmy?

Jak się okazuje, w niektórych przypadkach alergia może prowadzić do astmy. Może być to skutek nieleczonej lub źle kontrolowanej alergii wziewnej. W takich sytuacjach przewlekły stan zapalny, który początkowo obejmuje górne drogi oddechowe, może z czasem objąć także oskrzela.

Proces ten określany jest jako „marsz alergiczny” i oznacza, że choroby alergiczne mogą rozwijać się etapami, zaczynając się od alergii skórnych lub nieżytu nosa i prowadząc do astmy oskrzelowej. Tym samym osoby z alergicznym katarem siennym są bardziej narażone na rozwój astmy. Nie oznacza to jednak, że każda alergia kończy się astmą.

Niepokojące objawy astmy i alergii – kiedy zgłosić się do lekarza?

Do najbardziej niepokojących objawów, które wymagają pilnej konsultacji lekarskiej, zalicza się nawracające duszności, uczucie braku powietrza i świszczący oddech. Alarmującym sygnałem jest także przewlekły lub duszący kaszel, który nie ustępuje pomimo stosowania leków na infekcje.

W przypadku alergii wizyta u specjalisty jest wskazana, kiedy dolegliwości są intensywne, utrzymują się przez długi czas lub znacząco obniżają komfort życia. Ponadto szczególną czujność należy zachować, gdy objawy się nasilają lub zmieniają swój charakter, np. alergii zaczynają towarzyszyć duszności lub problemy z oddychaniem.

Pilnej pomocy medycznej wymagają z kolei nagłe, silne duszności, trudności w mówieniu czy uczucie ucisku w klatce piersiowej.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Czy astma i alergia to to samo?

Nie. Astma to przewlekła choroba dróg oddechowych, a alergia to reakcja układu odpornościowego na alergeny. Oba schorzenia mogą współistnieć, ale nie są tym samym.

• Jak odróżnić astmę od alergii?

Astma powoduje duszności, kaszel i świszczący oddech. Alergia objawia się głównie katarem, kichaniem, łzawieniem oczu lub zmianami skórnymi.

• Czy alergia może przekształcić się w astmę?

Tak, szczególnie nieleczona lub niewłaściwie kontrolowana alergia wziewna może zwiększać ryzyko rozwoju astmy.

• Czy astma zawsze jest alergiczna?

Nie. Astma może mieć podłoże alergiczne lub niealergiczne, np. wywołane wysiłkiem, zimnym powietrzem czy stresem.