Astygmatyzm – co to za wada wzroku i jak widzi osoba z niezbornością?

Astygmatyzm to jedna z najczęściej diagnozowanych wad wzroku, która powoduje zniekształcenie obrazu na skutek nieprawidłowego załamywania światła w oku. Poza nieostrym widzeniem schorzenie to może powodować też inne dolegliwości wpływające na codzienne funkcjonowanie. Czym dokładnie jest astygmatyzm, jakie daje objawy, jak się go diagnozuje i czy można go wyleczyć?

Co to jest astygmatyzm i na czym polega niezborność?

Astygmatyzm, określany również jako niezborność, polega na nieprawidłowym załamywaniu (refrakcji) światła wpadającego do gałki ocznej. W prawidłowo zbudowanym oku rogówka ma kształt zbliżony do kuli, dzięki czemu promienie świetlne skupiają się w jednym miejscu na siatkówce, tworząc ostry obraz. W przypadku astygmatyzmu powierzchnia rogówki (rzadziej soczewki) jest nieregularna i przypomina raczej piłkę do rugby. Sprawia to, że światło załamuje się w różnych płaszczyznach i ogniskuje w kilku punktach, zamiast w jednym. Konsekwencją tego jest rozmyty, zniekształcony lub zamazany obraz, niezależnie od tego, czy przedmiot, na który patrzymy, znajduje się blisko, czy daleko.

Przyczyny astygmatyzmu

Astygmatyzm może mieć zarówno podłoże wrodzone, jak i nabyte. W wielu przypadkach jednak ma uwarunkowania genetyczne. Oznacza to, że jeśli u rodziców występuje ta wada wzroku, astygmatyzm z większym prawdopodobieństwem pojawi się również u dziecka, z uwagi na to, że kształt rogówki i całej gałki ocznej jest w dużej mierze dziedziczony. Wrodzona niezborność często towarzyszy człowiekowi od najmłodszych lat i może stopniowo stabilizować się z wiekiem.

Do przyczyn nabytych zalicza się natomiast wszelkie czynniki, które prowadzą do zmiany regularnej krzywizny rogówki. Należą do nich przede wszystkim urazy mechaniczne oka, blizny powstałe po uszkodzeniach, a także powikłania po zabiegach okulistycznych, które mogą zaburzyć symetrię powierzchni oka.

Źródłem astygmatyzmu mogą być również schorzenia rogówki polegające na jej postępującym ścieńczeniu i uwypuklaniu.

Najczęstsze objawy astygmatyzmu – jak widzi astygmatyk?

Jak rozpoznać astygmatyzm? Objawy niezborności wynikają bezpośrednio z nieprawidłowego załamywania światła w oku. Skutkiem tego jest rozmyty, podwójny lub zdeformowany obraz bez wyraźnych konturów, niezależnie od odległości. Typowe jest także widzenie linii prostych jako falistych lub przechylonych. Objawy często nasilają się przy długotrwałym skupieniu wzroku, np. podczas czytania czy pracy przy ekranie, i mogą prowadzić do ogólnego spadku samopoczucia, dyskomfortu podczas widzenia i szybszego zmęczenia oczu.

Zamazany obraz i bóle głowy

Jednym z najczęstszych objawów astygmatyzmu jest przewlekłe widzenie zamazanego lub nieostrego obrazu, które występuje pomimo prób „wyostrzenia” wzroku. Osoba dotknięta tą wadą często mimowolnie mruży oczy, aby poprawić ostrość widzenia. Prowadzi to do nadmiernego napięcia mięśni oka. Długotrwałe przeciążenie układu wzrokowego skutkuje pojawieniem się bólów głowy, najczęściej zlokalizowanych w okolicy czoła i skroni. Dolegliwości te nasilają się szczególnie pod koniec dnia lub po intensywnej pracy wymagającej koncentracji wzrokowej.

Problemy z widzeniem po zmroku

Astygmatyzm bardzo często daje o sobie znać w warunkach słabego oświetlenia. Po zmroku źródła światła, takie jak latarnie uliczne, reflektory samochodów, mogą wydawać się rozproszone lub otoczone charakterystyczną poświatą (tzw. efekt halo). Utrudnia to widzenie nocne, a także prawidłową ocenę odległości i kształtów obiektów, i wywołuje problemy np. podczas prowadzenia pojazdów nocą.

Astygmatyzm u dzieci – na co zwrócić uwagę?

Objawy astygmatyzmu u dzieci mogą być trudniejsze do zauważenia, ponieważ najmłodsi nie zawsze potrafią precyzyjnie opisać problemy z widzeniem. Warto zwrócić uwagę na częste mrużenie oczu, przechylanie głowy podczas patrzenia, pocieranie oczu czy siadanie blisko ekranu lub przysuwanie książki blisko oczu. Dzieci mogą także skarżyć się na zmęczenie oczu lub bóle głowy. Nieleczony astygmatyzm w okresie rozwoju wzroku jest szczególnie niebezpieczny, ponieważ może prowadzić do niedowidzenia.

Rodzaje astygmatyzmu

Astygmatyzm można klasyfikować na kilka sposobów. Podstawowy podział uwzględnia typ nieregularności powierzchni oka oraz ułożenie osi optycznych odpowiedzialnych za załamywanie światła.

Astygmatyzm regularny występuje wtedy, gdy dwie główne płaszczyzny załamywania światła są względem siebie prostopadłe, a rogówka ma przewidywalny, choć niesferyczny kształt.

Z kolei astygmatyzm nieregularny cechuje się bardziej złożonymi i niejednolitymi zniekształceniami rogówki, przez które światło załamuje się w wielu różnych kierunkach. Tego rodzaju wada często jest wynikiem urazów, blizn lub chorób rogówki, takich jak stożek rogówki, i bywa trudniejsza do skorygowania.

Diagnostyka i domowy test na astygmatyzm

Podstawowymi narzędziami oceny astygmatyzmu jest ocena refrakcji oka, czyli sposobu załamywania się światła, a także pomiar krzywizny rogówki. Badania te wykonuje się z wykorzystaniem nowoczesnych urządzeń, które umożliwiają bardzo precyzyjne określenie parametrów niezbędnych do korekcji, w tym m.in. mocy cylindra (wyrażonej w dioptriach) i osi optycznych. Jest to niezwykle istotne, ponieważ nawet niewielkie odchylenia tych wartości mogą znacząco wpływać na jakość i komfort widzenia.

Test zegara i badanie komputerowe

Jedną z najpopularniejszych domowych metod wstępnej diagnozy wzroku przy podejrzeniu astygmatyzmu jest tzw. test zegara. Polega on na obserwacji rysunku składającego się z promieniście ułożonych linii przypominających tarczę zegara. Podczas testu patrzymy na grafikę z określonej odległości i oceniamy, czy wszystkie linie są jednakowo wyraźne. Jeśli część z nich wydaje się ciemniejsza, bardziej rozmyta lub mniej kontrastowa, może to sugerować obecność astygmatyzmu.

W specjalistycznych gabinetach okulistycznych z kolei wykonuje się badania komputerowe, najczęściej z wykorzystaniem autorefraktometru, który automatycznie analizuje sposób załamywania się światła w oku i podaje wstępne wartości korekcji. Uzupełnieniem tego badania jest keratometria, czyli pomiar krzywizny rogówki, pozwalający dokładnie ocenić stopień jej nieregularności.

Metody korekcji i leczenia astygmatyzmu

Jak leczyć astygmatyzm? W korekcji astygmatyzmu dąży się do wyrównania nieprawidłowego załamywania się światła. Już na wstępie warto zaznaczyć, że astygmatyzmu nie można wyleczyć farmakologicznie. Nie istnieją żadne krople do oczu ani inne leki, które byłyby w stanie oddziaływać na kształt rogówki. Dostępne metody koncentrują się więc na optycznej korekcji wady refrakcji lub jej trwałej modyfikacji poprzez zabiegi chirurgiczne.

Okulary cylindryczne i soczewki toryczne

Najczęściej stosowaną metodą korekcji astygmatyzmu są okulary cylindryczne wyposażone w specjalne szkła, które kompensują nierównomierne załamywanie światła w poszczególnych płaszczyznach oka. Przy odpowiednim doborze mocy oraz osi cylindra możliwe jest uzyskanie ostrego widzenia.

Alternatywą dla okularów są soczewki toryczne o specjalnej konstrukcji umożliwiającej stabilne utrzymanie właściwej korekcji na oku.

Laserowa korekcja wzroku

Zabiegi laserowej korekcji wzroku wykonywane są w celu zmiany sposobu załamywania się światła w oku. Procedury takie jak LASIK czy PRK są przeprowadzane w znieczuleniu miejscowym i zazwyczaj nie wymagają długiej rekonwalescencji. Warto jednak pamiętać, że nie każdy pacjent kwalifikuje się do tego typu zabiegów. Przeciwwskazania obejmują m.in. choroby rogówki, zbyt cienką rogówkę czy niestabilną wadę wzroku.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Czy astygmatyzm można wyleczyć całkowicie?

Astygmatyzmu nie można wyleczyć farmakologicznie, ponieważ wynika on z budowy oka. Możliwa jest natomiast jego skuteczna korekcja za pomocą specjalnych okularów lub soczewek kontaktowych, a w wybranych przypadkach trwała redukcja poprzez laserową korekcję wzroku.

• Czy astygmatyzm jest dziedziczny?

Astygmatyzm często ma podłoże genetyczne. Jeśli występuje u jednego lub dwojga rodziców, rośnie ryzyko jego pojawienia się u dziecka.

• Czy astygmatyzm się powiększa z wiekiem?

Wada może ulegać zmianom, szczególnie w dzieciństwie i młodości, jednak u dorosłych często się stabilizuje. W niektórych przypadkach, np. przy chorobach rogówki, może się pogłębiać.

• Czy osoba z astygmatyzmem może nosić zwykłe soczewki?

Standardowe soczewki kontaktowe nie korygują astygmatyzmu. Konieczne są specjalne soczewki toryczne.

Astygmatyzm – co to za schorzenie, objawy, leczenie. Podsumowanie

Astygmatyzm to wada wzroku, która niekorygowana może prowadzić do przewlekłego zmęczenia oczu czy bólów głowy, a u dzieci nawet do niedowidzenia. Dlatego tak ważne jest odbywanie regularnych wizyt u optometrysty lub okulisty i wykonywanie cyklicznych badań wzroku.