Bostonka – przyczyny, objawy i skuteczne metody leczenia

Bostonka, czyli choroba dłoni, stóp i jamy ustnej (HFMD) to wysoce zakaźna choroba. Wywoływana jest przez enterowirusy. Wyróżnia się charakterystyczną pęcherzykową wysypką. Dowiedz się, jakie są jej pierwsze objawy, kto jest na nią szczególnie narażony oraz jak rozpoznać i jak leczyć bostonkę.

Co to jest bostonka i co ją wywołuje?

Bostonka, czyli choroba bostońska, znana również jako HFMD (z ang. hand, foot and mouth disease, czyli choroba dłoni stóp i jamy ustnej), to ostra, wirusowa infekcja zakaźna. Należy do grupy infekcji wywoływanych przez enterowirusy, czyli wirusy namnażające się w przewodzie pokarmowym człowieka. Najczęstszą przyczyną zachorowań jest wirus Coxsackie z grupy A, rzadziej inne szczepy, takie jak Enterowirus 71 (EV-A71), który może powodować cięższy przebieg zakażenia. Patogeny te cechują się wysoką zakaźnością i łatwo rozprzestrzeniają się w skupiskach ludzkich, zwłaszcza tam, gdzie przebywają małe dzieci.

Do zakażenia bostonką dochodzi głównie drogą kropelkową oraz przez bezpośredni kontakt z wydzielinami osoby chorej – śliną, wydzieliną z nosa, płynem z pęcherzyków skórnych czy kałem. Możliwe jest także przeniesienie wirusa przez skażone przedmioty, np. zabawki, sztućce lub ręczniki.

Po wniknięciu do organizmu wirus początkowo namnaża się w błonie śluzowej jamy ustnej i gardła oraz tkance limfatycznej przewodu pokarmowego. Następnie przedostaje się do krwi (wiremia), by tym samym zyskać możliwość dalszego rozprzestrzeniania się.

Jakie są pierwsze objawy bostonki?

Pierwsze objawy bostonki mają zwykle niespecyficzny charakter i przypominają początek wielu innych infekcji wirusowych. Zanim pojawi się typowa osutka, trwa tzw. faza prodromalna, czyli wstępny etap choroby (1-2 dni). W tym czasie może wystąpić stan podgorączkowy lub umiarkowana gorączka, najczęściej 38-39°C, ogólne rozbicie, osłabienie, senność i brak apetytu. Bostonka u niemowlaka często wywołuje rozdrażnienie i większą płaczliwość, natomiast u dzieci starszych i u dorosłych częściej obserwuje się bóle głowy i mięśni. Niekiedy już na tym etapie pojawiają się objawy bostonki w gardle, takie jak ból gardła czy pieczenie w jamie ustnej. Mogą także wystąpić dolegliwości ze strony układu pokarmowego – nudności, sporadyczne wymioty czy luźniejszy stolec. Wynikają one z namnażania się enterowirusów w obrębie układu pokarmowego.

A czy bostonka jest zaraźliwa zanim jeszcze pojawi się wysypka? Tak, już w tej fazie choroby chory jest zakaźny dla otoczenia.

Charakterystyczna wysypka bostońska – jak wygląda?

Jakie jeszcze objawy daje bostonka? Wysypka to jeden z najbardziej charakterystycznych symptomów. Zwykle pojawia się po 1-2 dniach od wystąpienia pierwszych objawów ogólnych. Osutka bostońska ma postać drobnych, wypełnionych płynem surowiczym pęcherzyków, które powstają na lekko zaczerwienionej skórze. Zmiany najczęściej mają średnicę od kilku milimetrów do 1 centymetra. Są wyraźnie odgraniczone.

Bostonka w buzi, określana niekiedy jako enterowirusowe zapalenie jamy ustnej, obejmuje krostki na języku, podniebieniu miękkim, wewnętrznej stronie policzków oraz dziąsłach. Po pęknięciu pęcherzyków tworzą się niewielkie płytkie owrzodzenia otoczone czerwoną obwódką, które mogą powodować dyskomfort podczas jedzenia i picia.

Zmiany skórne utrzymują się zwykle od kilku do kilkunastu dni i ustępują samoistnie. Najczęściej nie pozostawiają blizn. Pęcherzyków nie należy przekłuwać ani rozdrapywać, ponieważ może to prowadzić do wtórnych nadkażeń bakteryjnych.

Bostonka u dzieci – przebieg i pielęgnacja

Jak wygląda bostonka u dzieci? Bostonka u dziecka najczęściej ma łagodny i samoograniczający się przebieg, wciąż jednak wymaga uważnej obserwacji i właściwej pielęgnacji.

U dzieci choroba rozwija się dość dynamicznie. Po krótkiej fazie prodromalnej pojawiają się wysypka i zmiany w jamie ustnej. Niemowlęta i przedszkolaki często stają się marudne, odmawiają jedzenia i picia i mają problemy ze snem. U małych dzieci istotne jest monitorowanie temperatury ciała oraz poziomu nawodnienia.

Warto również zwrócić szczególną uwagę na zmiany w jamie ustnej, które u najmłodszych dzieci mogą być bolesne i powodować ból podczas przełykania. Dzieciom należy podawać chłodne, niekwaśne i półpłynne posiłki, które nie będą podrażniać nadżerek. Bardzo ważne jest zachęcanie dziecka do częstego picia niewielkich ilości płynów, aby uniknąć odwodnienia.

Pielęgnacja zmian skórnych polega przede wszystkim na utrzymywaniu skóry w czystości i suchości. Pęcherzyków nie należy przekłuwać ani zdrapywać. Wskazane jest częste mycie rąk – zarówno dziecka, jak i swoich, oraz regularna zmiana bielizny i ręczników.

Bostonka u dorosłych – czy jest groźna?

Bostonka u dorosłych występuje rzadziej niż u dzieci. Do zarażenia najczęściej dochodzi w domu, gdy choruje dziecko. Co ciekawe, u osób dorosłych choroba może przebiegać bezobjawowo lub skąpoobjawowo, ale może również mieć nasilony przebieg.

Jakie symptomy u dorosłych daje bostonka? Objawy bostonki u dorosłych są co do zasady podobne do tych obserwowanych u dzieci. Pierwsze objawy bostonki to gorączka, osłabienie i ból gardła. Następnie pojawia się charakterystyczna osutka pęcherzykowa na dłoniach, stopach i w buzi. Czasami mogą wystąpić również bóle mięśni i stawów oraz intensywny ból w jamie ustnej. Wysypka u dorosłych dodatkowo może obejmować tułów oraz twarz.

Jak leczyć bostonkę? Domowe i apteczne sposoby

Leczenie bostonki ma charakter wyłącznie objawowy. Ponieważ jest to infekcja wirusowa, nie istnieje typowy „lek na bostonkę”, a antybiotyki nie mają tu zastosowania. Dlatego też leczenie bostonki skupia się na łagodzeniu dolegliwości i wspieraniu organizmu w walce z chorobą do czasu jej samoistnego ustąpienia.

Leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe

Przy występowaniu wysokiej gorączki i bólu stosuje się leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe zawierające paracetamol i ibuprofen.

Łagodzenie zmian w jamie ustnej

W celu złagodzenia dolegliwości w jamie ustnej można stosować spraye na ból gardła, płukanki łagodzące, żele stomatologiczne oraz żele na afty dobrane odpowiednio do wieku. Preparaty te wspomagają redukcję podrażnienia i łagodzenie bólu, dzięki czemu ułatwiają przyjmowanie pokarmów.

Dieta i nawadnianie podczas choroby

Jednym z najważniejszych elementów leczenia bostonki jest nawadnianie organizmu. Bolesne zmiany w jamie ustnej mogą prowadzić do ograniczonej chęci przyjmowania płynów i zwiększonego ryzyka odwodnienia.

By dodatkowo nie podrażniać jamy ustnej, należy unikać produktów kwaśnych, ostrych, słonych i bardzo ciepłych. Warto pić chłodne napoje i jeść łagodne potrawy. Posiłki powinny mieć konsystencję papkowatą lub półpłynną i być podawane w temperaturze pokojowej lub lekko schłodzone.

Ile trwa bostonka i jak długo zarażamy?

Bostonka – ile trwa?

Bostonka trwa zazwyczaj od 7 do 10 dni. Najczęściej główne objawy ustępują w ciągu tygodnia, chociaż złuszczanie naskórka na dłoniach i stopach może utrzymywać się dłużej.

Bostonka – ile się zaraża?

Największe ryzyko przeniesienia wirusa występuje w pierwszym tygodniu choroby, zwłaszcza w okresie gorączki i aktywnych zmian pęcherzykowych. Wirus obecny jest w wydzielinie z dróg oddechowych, płynie z pęcherzyków oraz w kale.

Co ważne, osoba chora może zarażać już w fazie prodromalnej, zanim jeszcze wystąpi wysypka. Należy również pamiętać, że enterowirusy mogą być wydalane z kałem jeszcze przez kilka tygodni po ustąpieniu objawów. Z tego względu bardzo ważna jest higiena rąk.

Powikłania po bostonce – na co uważać?

Bostonka najczęściej ma łagodny przebieg i nie niesie za sobą trwałych następstw. Niekiedy jednak może powodować powikłania. Jednym z nich jest onychomadeza, czyli oddzielanie się płytki paznokciowej od łożyska prowadzące do częściowego lub całkowitego złuszczania paznokci. Stan ten zwykle występuje na kilka tygodni po przebytej chorobie i ma charakter przejściowy. Paznokcie odrastają samoistnie. U niektórych chorych mogą również pojawić się poprzeczne bruzdy na płytce paznokcia, tzw. linie Beau. Są one efektem czasowego zahamowania wzrostu paznokcia w trakcie choroby.

Do możliwych powikłań należą również wtórne zakażenia bakteryjne skóry, które mogą wystąpić na skutek rozdrapywania pęcherzyków. Objawami nadkażenia są nasilone zaczerwienienia, obrzęk, wydzielina ropna oraz bolesność zmian.

Rzadko może dojść do powikłań neurologicznych. Niepokojące objawy, które wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej, to w tym przypadku silny ból głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości, drgawki oraz uporczywe wymioty.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Czy bostonka swędzi?

Wysypka podczas bostonki zazwyczaj nie jest silnie swędząca. Niemniej jednak czasami może wywoływać świąd lub pieczenie.

• Ile razy można chorować na bostonkę?

Bostonkę wywołują różne typy enterowirusów, dlatego można zachorować na nią więcej niż jeden raz.

• Czy z bostonką można wychodzić na dwór?

Jeżeli osoba chora nie ma gorączki, a jej stan ogólny jest dobry, może ona przebywać na świeżym powietrzu. Wciąż jednak wskazana jest izolacja. Oznacza to, że należy unikać kontaktu z innymi osobami, w tym w szczególności z dziećmi.

• Kiedy konieczna jest wizyta u lekarza?

Konsultacja wskazana jest przy wysokiej, trudnej do obniżenia gorączce, objawach odwodnienia, nasilonym bólu uniemożliwiającym przyjmowanie płynów, podejrzeniu nadkażenia bakteryjnego lub wystąpieniu objawów neurologicznych.

Bostonka – co to, ile trwa, jak leczyć? Podsumowanie

Bostonka to powszechna choroba wirusowa, która najczęściej dotyka niemowlęta i małe dzieci. Niemniej jednak może także wystąpić u dorosłych. Jest wywoływana przez enterowirusy i cechuje się wysypką obejmującą dłonie, stopy oraz jamę ustną. Zdjęcia wysypki pomogą nam odróżnić ją od ospy. W większości przypadków ma łagodny i samoograniczający się przebieg, wciąż jednak wymaga uważnej obserwacji. Ponieważ jest to choroba wysoce zakaźna, podstawą profilaktyki jest dokładna higiena rąk, dezynfekcja przedmiotów codziennego użytku oraz unikanie kontaktu z osobami chorymi.