Częstomocz: przyczyny, objawy i skuteczne metody radzenia sobie z problemem

Częstomocz to dolegliwość, która może znacząco obniżać komfort codziennego życia, utrudniać pracę i inne aktywności czy zaburzać sen. Zbyt częste oddawanie moczu nie jest chorobą samą w sobie, a objawem, który może mieć podłoże fizjologiczne albo patologiczne. Jakie są najbardziej powszechne przyczyny częstomoczu, kiedy zgłosić się do lekarza i jak zadbać o zdrowie układu moczowego?

Co to jest częstomocz?

Częstomocz (pollakisuria) to stan, w którym potrzeba oddawania moczu występuje częściej niż zazwyczaj, a więc powyżej 8 razy dziennie. W przypadku częstomoczu zwiększa się tylko liczba mikcji (częste oddawanie moczu w małych ilościach), jednak dobowa ilość oddawanego moczu pozostaje w normie. Czym innym z kolei są natomiast: wielomocz (poliuria), czyli wydalanie zbyt dużej ilości moczu w ciągu doby, oraz parcie naglące charakteryzujące się gwałtowną potrzebą oddania moczu.

Najczęstsze przyczyny częstomoczu u dorosłych

Skąd bierze się częstomocz? Przyczyny występowania częstomoczu mogą mieć podłoże fizjologiczne, przejściowe (takie jak duża ilość wypitych płynów, ciąża czy stosowanie niektórych leków), ale i patologiczne (m.in. infekcje dróg moczowych, kamica nerkowa, pęcherz nadreaktywny, niedoczynność przysadki mózgowej, nowotwór pęcherza, cukrzyca, niewydolność serca, zaburzenia endokrynologiczne).

Jedną z powszechnych przyczyn częstomoczu są bakteryjne infekcje układu moczowego, w tym zapalenie pęcherza, które najczęściej wywoływane jest przez E. coli. Ponieważ bakterie podrażniają błonę śluzową pęcherza, chory odczuwa potrzebę częstego oddawania moczu, nawet gdy jest go niewiele.

Częstomocz może być również objawem chorób ogólnoustrojowych, w tym chorób nerek, chorób serca, cukrzycy typu 1 i 2 i innych chorób metabolicznych czy zaburzeń hormonalnych. Może też wynikać z problemów psychicznych lub neurologicznych.

Częstomocz u kobiet i jego specyfika

Ze względu na uwarunkowania anatomiczne (krótka cewka moczowa ułatwia bakteriom przedostawanie się do pęcherza) częstomocz u kobiet nierzadko wiąże się z zakażeniem układu moczowego (ZUM), czyli zapaleniem pęcherza i cewki moczowej. Częstomocz u kobiet może również pojawić się w ciąży lub podczas menopauzy.

Częstomocz w ciąży i połogu

W zależności od okresu ciąży, częstomocz może mieć różne przyczyny. W pierwszym trymestrze może być skutkiem fizjologicznych zmian hormonalnych, a w późniejszym okresie może wynikać z ucisku macicy na pęcherz moczowy. Wzrost poziomu hormonów, takich jak hCG czy progesteron, powoduje zwiększony przepływ krwi przez nerki. To z kolei prowadzi do zwiększonej produkcji moczu. Częstomocz związany z uciskiem macicy na pęcherz staje się uciążliwy szczególnie w III trymestrze ciąży i zazwyczaj utrzymuje się aż do rozwiązania.

Częstomocz w połogu także bywa zjawiskiem fizjologicznym. Po porodzie organizm wydala bowiem wodę nagromadzoną w ciąży. W tym czasie częstomocz może pojawić się również jako objaw zaburzeń hormonalnych, osłabienia mięśni dna miednicy, obrzęku cewki i pęcherza albo wysiłkowego nietrzymania moczu.

Menopauza a parcie na pęcherz

Parcie na pęcherz w czasie menopauzy może wynikać ze spadku poziomu estrogenów skutkującego podrażnieniem pęcherza, osłabienia zwieraczy i zespołu pęcherza nadreaktywnego (OAB). Jednocześnie menopauza zwiększa ryzyko zakażenia dróg moczowych, które także może wywoływać parcie oraz pieczenie przy oddawaniu moczu.

Częstomocz u mężczyzn i rola prostaty

Co może być źródłem częstego oddawania moczu? Przyczyny występujące u mężczyzn mogą wiązać się z problemami prostaty, która znajduje się tuż pod pęcherzem i otacza cewkę moczową. Powiększenie gruczołu krokowego może powodować ucisk na pęcherz i zwiększać częstotliwość oddawania moczu.

Łagodny przerost gruczołu krokowego

Łagodny przerost prostaty (BPH) to schorzenie, które z reguły dotyka mężczyzn po ok. 45-50 roku życia. Powiększający się gruczoł uciska na cewkę moczową i wywołuje takie objawy jak:

• częste parcie na mocz, szczególnie w nocy,
• przerywany, słaby strumień moczu,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• trudność z rozpoczęciem mikcji,
• silne i nagłe parcie na mocz.

W przypadku łagodnego przerostu prostaty, oprócz leczenia farmakologicznego, pomocniczo bywają stosowane suplementy na prostatę zawierające m.in. ekstrakt z palmy sabałowej, cynk czy selen.

Częste oddawanie moczu w nocy, czyli nykturia

Nykturia to wielokrotna konieczność oddawania moczu w nocy (minimum 2 mikcje), powodująca wybudzenia.

Częstomocz w nocy – przyczyny:

• nykturia może być objawem wielu chorób związanych z drogami moczowo-płciowymi, ale nie tylko.
• U jej podłoża mogą leżeć choroby nerek, zakażenia układu moczowego, moczówka prosta czy pęcherz nadreaktywny, ale również choroby serca, cukrzyca i stan przedcukrzycowy czy obturacyjny bezdech senny.
• Zdarza się, że przyczyną nykturii jest picie zbyt dużej ilości płynów przed snem czy chodzenie spać z nieopróżnionym pęcherzem.
• Nocne wybudzanie wywołane potrzebą oddania moczu może być także skutkiem przyjmowania leków moczopędnych (diuretyków), leków antycholinergicznych, beta-blokerów lub inhibitorów cholinoesterazy.

Choroby metaboliczne a częstomocz

Jakie choroby mogą powodować częstomocz? Przyczyny związane z chorobami metabolicznymi, które skutkują zwiększoną częstotliwością oddawania moczu, to przede wszystkim cukrzyca typu 1 i 2 oraz cukrzyca ciążowa, moczówka prosta, zaburzenia elektrolitowe, jak i nadczynność tarczycy i choroby nadnerczy.

Cukrzyca typu 1 i 2

Czy częstomocz może być spowodowany cukrzycą? Objawy, takie jak częste oddawanie moczu, mogą wiązać się z cukrzycą typu 1 lub 2. Wysoki poziom glukozy prowadzi do przeciążenia nerek, które starają się wydalić nadmiar cukru. Prowadzi to do zwiększonej produkcji moczu. Nadmiar glukozy może także przenikać do moczu (glukozuria) i zwiększać jego osmolarność. W efekcie wydalane są duże ilości moczu (szczególnie w nocy), a chory doświadcza ciągłego uczucia pragnienia, zmęczenia, a niekiedy również niewyraźnego widzenia, trudno gojących się ran czy infekcji. W razie zauważenia u siebie tego typu objawów należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem. Diagnostyka i leczenie polegające na obniżeniu poziomu glukozy we krwi, może wyeliminować częstomocz i jego przyczynę.

Styl życia i dieta a drażliwość pęcherza

Niektóre produkty spożywcze, używki, jak i leki mogą wpływać na drażliwość pęcherza. Przetworzona żywność, kawa, herbata (czarna, ale także zielona), soki cytrusowe, alkohol, pomidory i ich przetwory, ostre przyprawy, czekolada czy sztuczne słodziki mogą nasilać dolegliwości. Z kolei wsparciem dla zdrowia pęcherza są: zdrowa dieta bogata w błonnik, picie odpowiedniej ilości wody, utrzymanie właściwej masy ciała i dbanie o higienę intymną.

Leki i substancje moczopędne

Diuretyki, czyli leki i substancje moczopędne, wspierają produkcję i wydalanie moczu. Są stosowane przede wszystkim w leczeniu nadciśnienia tętniczego, niewydolności serca czy obrzęków. Leki moczopędne zwiększają przepływ krwi przez nerki. To zaś prowadzi do zwiększonego wydzielania moczu.

Na pracę nerek wpływ mogą mieć także spożywane przez nas napoje, takie jak kawa, alkohol, herbata czy napoje energetyczne. Kofeina poprzez wpływ na krążenie nerkowe oraz filtrację kłębuszkową, może przyczyniać się do zwiększenia objętości wydalanego moczu. Spożycie alkoholu może wpływać natomiast na proces wydzielania wazopresyny (hormonu antydiuretycznego – ADH) przez przysadkę mózgową. Obniżenie poziomu tego hormonu ogranicza zdolność nerek do zwrotnego wchłaniania wody i zwiększenia ilości wydalanego moczu. Może prowadzić to do szybszego wypełniania pęcherza i konieczności jego częstszego opróżniania.

Kiedy udać się do lekarza i jakie badania wykonać?

Czy i kiedy powinniśmy się udać do lekarza, jeżeli doświadczamy częstomoczu? Objawy utrzymujące się przez dłuższy czas są wskazaniem do wizyty u specjalisty. Z konsultacji lekarskiej należy skorzystać również wtedy, gdy częstomoczowi towarzyszą dreszcze, gorączka, krew w moczu, silny ból pęcherza czy nagłe pogorszenie samopoczucia.

Lekarz POZ w pierwszej kolejności może zlecić podstawowe badania – badanie ogólne moczu, posiew moczu oraz badania krwi. Może też skierować nas do urologa. Dalsza diagnostyka jest zależna od wyników badań podstawowych i pozostałych objawów i może obejmować np. USG układu moczowego, urodynamikę, cystoskopię, badania neurologiczne lub hormonalne. W przypadku podejrzenia chorób nerek urolog może zlecić dodatkowe badania, takie jak oznaczenie albuminy w moczu (mikroalbuminuria).

FAQ Najczęściej zadawane pytania

• Ile razy dziennie oddawanie moczu jest normą?

Zastanawiasz się, dlaczego często oddaję mocz? Ale co to właściwie znaczy? Norma oddawania moczu u zdrowego człowieka to od 4 do 8 razy na dobę. Pamiętajmy jednak, że liczbę mikcji może zwiększyć chociażby picie dużej ilości płynów czy dieta obfitująca w warzywa i owoce.

• Czy stres może powodować częstomocz?

Tak, stres może stanowić przyczynę częstszego oddawania moczu z uwagi na wpływ na układ nerwowy i związaną z tym nadreaktywnością pęcherza moczowego.

• Jakie są domowe sposoby na częste parcie na pęcherz?

Domowe sposoby łagodzenia częstego parcia na pęcherz obejmują ograniczenie spożycia produktów uważanych za moczopędne (zielona herbata, kawa, alkohol, żurawina). Przy czym żurawina na pęcherz bywa stosowana jako wsparcie leczenia infekcji dróg moczowych. Dlatego domowe metody należy dobierać odpowiednio do przyczyny częstomoczu.

• Czy częstomocz zawsze oznacza zapalenie pęcherza?

Nie, występowanie częstomoczu nie jest równoznaczne z zapaleniem pęcherza, chociaż jest to jedna z częstszych przyczyn. Inne objawy zapalenia pęcherza to pieczenie i ból podczas oddawania moczu, nagłe, silne parcie na mocz, ucisk w dolnej części brzucha, uczucie niepełnego opróżnienia czy zmiany barwy i zapachu moczu, w którym może również pojawić się krew. Pamiętajmy, że leki na zapalenie pęcherza zawierające furaginę nie powinny być stosowane przez osoby z niewydolnością nerek bez konsultacji z lekarzem.

Częstomocz – przyczyny i profilaktyka. Podsumowanie

Częstomocz może mieć różne pochodzenie. Niektóre przyczyny są przejściowe, inne mogą wiązać się z poważniejszymi schorzeniami. Dlatego warto znać zarówno fizjologiczne, jak i patologiczne przyczyny częstego oddawania moczu. Profilaktyka układu moczowego opiera się na odpowiednim nawadnianiu organizmu, zdrowej diecie (bogatej w błonnik), regularnym opróżnianiu pęcherza, higienie oraz ochronie przed wychłodzeniem. Jeżeli częstomocz utrzymuje się przed dłuższy czas lub gdy towarzyszą mu inne dolegliwości, nie należy zwlekać z wizytą u lekarza. Wczesna diagnostyka i zidentyfikowanie przyczyny pozwalają wdrożyć właściwe leczenie.