Jak opiekować się osobą chorą w domu?

Opieka nad chorym w domu to odpowiedzialne zadanie, z którym nierzadko trzeba zmierzyć się nagle, bez wcześniejszego przygotowania. Obecność chorego w domu wiąże się z koniecznością reorganizacji przestrzeni, ale też dotychczasowej rutyny. Jak opiekować się osobą chorą w domu, by zapewnić jej komfort, bezpieczeństwo i realne wsparcie?

Czym jest opieka domowa nad chorym i kogo dotyczy?

Opieka nad chorym w domu może mieć charakter krótkoterminowy, na przykład po zabiegu chirurgicznym czy w trakcie poważniejszej infekcji, ale opieka nad osobą niesamodzielną, przewlekle chorą czy starszą częściej ma formę długofalową. W praktyce oznacza to pomoc w utrzymaniu higieny, jedzeniu czy przyjmowaniu leków.

Jednocześnie równie ważne jest wsparcie emocjonalne – obecność, rozmowa i towarzyszenie choremu w jego codzienności. Dlaczego to tak istotne? Opieka nad osobą chorą może wpływać na samopoczucie chorego i jego rekonwalescencję. Chory w domu z reguły czuje się lepiej niż w szpitalu, szczególnie w otoczeniu bliskich mu osób, do których ma zaufanie. A zatem jak opiekować się chorym i jak się do tego przygotować?

Opieka nad chorym w domu – jak się przygotować?

Odpowiednie przygotowanie do opieki nad osobą chorą w domu może ułatwić codzienne funkcjonowanie, zarówno choremu, jak i jego opiekunowi. Od czego zacząć? W pierwszej kolejności warto dokładnie zapoznać się dokumentacją medyczną chorego. Poza zaleceniami dotyczącymi zażywania leków i diety, dobrze jest chociażby wiedzieć, jakie objawy są normą w danej chorobie, a jakie powinny nas zaniepokoić.

Chory w domu – organizacja przestrzeni

Dobrze zaaranżowana przestrzeń to jeden z najważniejszych aspektów przygotowania do opieki nad chorym w domu. Osoby starsze i chore o ograniczonej mobilności są szczególnie narażone na ryzyko upadku i urazów. Dlatego, organizując pokój dla chorego, trzeba mieć na uwadze jego komfort i bezpieczeństwo.

Zanim rozpoczniemy rozstawianie mebli, usuńmy z przestrzeni potencjalne zagrożenia i przeszkody. Jeżeli chory ma problem z samodzielnym przemieszczaniem się lub porusza się na wózku, pozbądźmy się nierównych dywanów i progów, zabezpieczmy też śliskie powierzchnie. Zadbajmy o to, by przestrzeń, po której będzie poruszać się osoba chora, była dobrze oświetlona. Możemy rozważyć również montaż uchwytów i poręczy w newralgicznych miejscach, np. w łazience czy przy schodach.

Aranżacja przestrzeni wokół łóżka chorego

Jeżeli to możliwe, zapewnijmy dostęp do łóżka chorego z obu stron. W ten sposób ułatwimy sobie codzienną pielęgnację osoby chorej, zwłaszcza jeżeli jest to chory leżący. Łóżko ustawione blisko lub naprzeciwko okna zapewni choremu dostęp do światła dziennego i świeżego powietrza oraz da możliwość obserwacji otoczenia. Naturalne światło poprawia nastrój i reguluje rytm dobowy, a możliwość wyjrzenia za okno redukuje poczucie izolacji i osamotnienia.

Na stoliku przy łóżku powinny znaleźć się najpotrzebniejsze przedmioty, np. pojemniki na leki, okulary, telefon, woda, coś do czytania itp. Obok łóżka możemy umieścić wygodny fotel – dla chorego lub osób, które będą go odwiedzać. Blisko łóżka powinno znaleźć się również miejsce na chodzik, kule, laskę czy wózek, jeżeli chory z nich korzysta.

Jak bezpiecznie karmić osobę chorą w domu?

Niektórzy chorzy są w stanie jeść samodzielnie, innym potrzebne jest wsparcie. Bezpieczne karmienie osoby chorej wymaga pozycji siedzącej lub półsiedzącej. Jeżeli chory ma trudności z samodzielnym siedzeniem, pomocne może okazać się łóżko rehabilitacyjne z regulowanym podparciem.

Forma posiłków powinna być dostosowana do możliwości chorego, a żywność, jeżeli to konieczne, odpowiednio rozdrobniona. Odzież i pościel można zabezpieczyć ręcznikiem, serwetką bądź śliniakiem. Karmiąc chorego, dostosujmy tempo do szybkości, z jaką chory gryzie i połyka jedzenie, i informujmy go o tym, jakie produkty są mu podawane. Po zakończonym posiłku chory powinien pozostać w pozycji siedzącej lub półsiedzącej jeszcze przez minimum 15 minut. W ten sposób zmniejszamy ryzyko cofania się treści pokarmowych z żołądka.

Znaczenie diety i odpowiedniego nawodnienia

Obowiązkowo przestrzegajmy wszelkich zaleceń dietetycznych lekarzy i specjalistów, pod opieką których znajduje się chory. Posiłki należy podawać regularnie, najlepiej mniejsze porcje, a częściej. Dieta osoby chorej w domu powinna być lekkostrawna i dostosowana do jej stanu zdrowia. Pamiętajmy, że produkty bogate w białko, błonnik, witaminy i minerały wspomagają organizm w walce o powrót do zdrowia.

Niezwykle ważne jest także dbanie o odpowiednie nawodnienie. Chory w niektórych przypadkach może odczuwać mniejsze pragnienie, dlatego dobrze jest przypominać mu o regularnym piciu wody i zapewnić mu łatwy dostęp do napojów.

Zasady opieki nad osobą chorą i niesamodzielną – jak zadbać o higienę osoby chorej?

Właściwa higiena osoby chorej leżącej jest istotna zarówno dla zdrowia chorego, jak i jego samopoczucia. O higienę chorego należy troszczyć się każdego dnia. Mycie powinno odbywać się codziennie (częściej w upalne dni i po zabrudzeniu), a szczotkowanie zębów dwa razy dziennie. Regularnie należy także wymieniać pościel, a w razie nietrzymania moczu stosować nieprzemakalne podkłady na materac i pieluchomajtki.

Jak myć osobę chorą?

Przed przystąpieniem do mycia przygotujmy wszystkie niezbędne kosmetyki do ciała i potrzebne akcesoria, takie jak miska z ciepłą wodą, myjki, ręczniki, szczoteczka do zębów czy przybory do golenia.

Mycie chorego rozpoczynamy od oczyszczenia twarzy i szyi, a następnie przechodzimy do dolnych partii ciała. Na końcu zaś myjemy miejsca intymne. Po myciu delikatnie osuszamy skórę ręcznikiem, szczególnie skupiając się na fałdach skórnych (pachy, piersi, przestrzeń między palcami), i nakładamy krem lub balsam nawilżający.

Jak zapobiegać odleżynom?

Odleżyny to miejscowe uszkodzenie skóry, które powstaje na skutek długotrwałego ucisku, nieokrwawienia lub niedotlenienia skóry osób leżących lub siedzących na wózku. Mogą mieć postać ran, pęcherzy lub owrzodzeń. Najczęściej rozwijają się na łopatkach, piętach, pośladkach czy kości ogonowej.

Aby nie dopuścić do powstania odleżyn, należy co 2-3 godziny zmieniać pozycję chorego, przekręcając go na boki, plecy lub na brzuch. Jeżeli chory siedzi, również należy zmieniać jego ułożenie, by nie przeciążać pośladków. Zmieniając pozycję chorego, dobrze jest go przenosić, tak by ograniczyć tarcie skóry o pościel. Konieczne jest codzienne mycie skóry łagodnymi preparatami i dokładne jej osuszanie, a także nawilżanie.

Jak opiekować się osobą chorą w rodzinie? Relacje i wsparcie emocjonalne

Osoby starsze i przewlekle chore często czują się osamotnione, dlatego tak ważne jest, by troszczyć się również o ich komfort psychiczny. Dla osób chorych duże znaczenie mogą mieć chwile spędzone z bliskimi na prostych aktywnościach – rozmowie, czytaniu, oglądaniu telewizji czy słuchaniu muzyki. By osoba chora czuła się ważna i potrzebna, warto korzystać z jej życiowego doświadczenia, pytając ją o radę czy dyskutując z nią o bieżących problemach. W miarę możliwości dobrze jest także organizować spotkania z rodziną, sąsiadami czy znajomymi.

Jak zadbać o siebie będąc opiekunem osoby chorej?

Podczas opieki nad osobą chorą w domu, nie możemy zapominać również o swoich potrzebach. Przeciążenie fizyczne, stres i brak snu mogą prowadzić do problemów zdrowotnych i przeciążenia psychicznego. Aby zadbać o własne zdrowie, nie wstydźmy się prosić o pomoc osoby z naszego otoczenia, nie unikajmy kontaktów społecznych i nie zapominajmy o własnych pasjach, które mogą przynieść nam chwile wytchnienia. Bywa, że znalezienie czasu dla siebie w sytuacji, gdy mamy pod opieką chorego, jest niezwykle trudne, jednak dbanie o własne samopoczucie przekłada się na naszą relację z chorym i na atmosferę panującą w domu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Co zrobić, gdy chory nie chce jeść?

Brak apetytu to częsty problem w trakcie choroby. Pomocne może być podawanie choremu mniejszych porcji w krótszych odstępach czasowych. Ważne, by zadbać o nawodnienie, regularnie podając płyny, nawet w niewielkich ilościach. Jeżeli niechęć do jedzenia utrzymuje się przez dłuższy czas, należy skonsultować się z lekarzem.

• Jak podawać leki osobie chorej?

Podawanie leków choremu w domu powinno odbywać się według zaleceń lekarza. Leki należy podawać o stałych porach. Pomocne może być prowadzenie harmonogramu czy korzystanie z pojemników na leki, by uniknąć niechcianych pomyłek.

• Kiedy można skorzystać z pomocy pielęgniarki opieki długoterminowej?

Aby skorzystać z wizyt pielęgniarki w domu, konieczne jest skierowanie od lekarza POZ lub lekarza prowadzącego. W przypadku pielęgniarskiej opieki długoterminowej w domu pacjent musi spełniać określone kryteria zdrowotne, takie jak znaczne ograniczenie samodzielności czy konieczność stałej pielęgnacji. Zakres i częstotliwość wizyt zależą od indywidualnych potrzeb chorego.

• Kiedy wezwać lekarza do chorego w domu?

Konsultacja medyczna jest konieczna, gdy stan zdrowia chorego pogarsza się (szczególnie gdy dzieje się to nagle), chory doświadcza wysokiej gorączki, silnych bólów, duszności lub gdy, mimo stosowania wszelkich zaleceń, nie następuje poprawa.

Jak opiekować się osobą chorą w domu? Podsumowanie

Opieka nad osobą chorą w domu wymaga cierpliwości, wiedzy i dobrej organizacji. Duże znaczenie ma odpowiednie przygotowanie, które w późniejszym czasie ułatwi nam pielęgnację chorego, dbałość o higienę, karmienie czy podawanie mu leków. W opiece nad chorym ważne jest także, by zatroszczyć się również o własne zdrowie fizyczne i psychiczne.