Kolor kataru – co oznacza barwa wydzieliny i kiedy pójść do lekarza?

Katar to jeden z najczęstszych objawów towarzyszących infekcjom dróg oddechowych, alergiom i podrażnieniom błony śluzowej. Wydzielina z nosa pełni funkcję ochronną i jest typowym przejawem walki układu odpornościowego z patogenami. Warto wiedzieć, że wraz z przebiegiem infekcji kolor kataru może się zmieniać. Co oznacza barwa wydzieliny, kiedy brązowy, żółty i zielony katar to naturalne zjawisko, a kiedy mogą być powodem do niepokoju?

Czy kolor kataru ma znaczenie w diagnostyce?

Wydzielina z nosa powstaje na skutek stanu zapalnego błony śluzowej. Najczęściej jest to efekt infekcji wirusowej wywołanej przez rinowirusy, reakcji alergicznej lub podrażnienia np. suchym, zimnym powietrzem, dymem czy zanieczyszczeniami.

Śluz w nosie jest zatem naturalnym elementem bariery obronnej i wspiera prawidłowe funkcjonowanie tzw. mikrobiomu nosa, czyli zespołu mikroorganizmów (bakterii i grzybów), które utrudniają rozwój patogenów.

Zmiana barwy wydzieliny w trakcie kataru wynika z obecności martwych leukocytów (neutrofili), które zawierają enzymy bogate w żelazo. Gdy obumierają, nadają wydzielinie żółty lub zielony kolor.

Przezroczysty katar i wodnista wydzielina

Przezroczysty, wodnisty katar to z reguły objaw wczesnej fazy infekcji wirusowej lub alergii. W tym drugim przypadku wydzielina jest zwykle obfita i rzadka. Towarzyszy jej kichanie i swędzenie w nosie. Na początku przeziębienia z kolei organizm zwiększa produkcję śluzu, aby ułatwić sobie usuwanie wirusów z błony śluzowej.

Przezroczysta wydzielina może również pojawić się w przypadku kataru naczynioruchowego. Jest to katar związany z nadmierną reaktywnością naczyń krwionośnych. Stanowi on reakcję na zewnętrzne czynniki, np. nagłą zmianę temperatury, ostre przyprawy, alkohol czy stres. Może towarzyszyć mu kichanie i uczucie zatkanego nosa.

Biały katar a początek infekcji

W kolejnych dniach infekcji wydzielina z nosa najczęściej zagęszcza się i przybiera mlecznobiały kolor. Biały katar to typowy objaw toczącego się stanu zapalnego i intensywnej walki organizmu z drobnoustrojami. Mętny, gęsty katar może wystąpić także pod koniec infekcji.

Żółty katar i zielona wydzielina z nosa

Zmiana koloru kataru na żółty lub zielony budzi zwykle niepokój, szczególnie gdy na żółte lub zielone „smarki” zaczyna skarżyć się dziecko. Zielona i żółta wydzielina z nosa bywają bowiem często automatycznie łączona z infekcją bakteryjną i koniecznością przyjmowania antybiotyku. Nie jest to jednak tak oczywiste.

Kolor kataru zwykle jest bowiem efektem obecności obumarłych leukocytów. Dlatego zarówno żółty, jak i zielony katar to po prostu znak, że nasz organizm broni się przed infekcją.

Czy zielony katar zawsze oznacza bakterie?

W trakcie infekcji katar biały może przeobrazić się w zielony katar, co oznacza, że nasz organizm intensywnie zwalcza patogeny. W zielonej wydzielinie z nosa znajduje się duża liczba martwych neutrofili, zawierających mieloperoksydazę (MPO). Jest to enzym biorący udział w niszczeniu drobnoustrojów. Kiedy neutrofile obumierają, bogaty w żelazo enzym MPO w połączeniu z innymi składnikami zmienia kolor kataru. Z tego względu zielony katar może występować zarówno podczas infekcji bakteryjnej, jak i wirusowej.

Ropny katar i nieprzyjemny zapach z nosa

Inaczej natomiast należy podejść do sytuacji, gdy wydzielina staje się bardzo gęsta, ropna i ma nieprzyjemny zapach. Ropa w nosie może sugerować nadkażenie bakteryjne albo rozwijające się ostre zapalenie zatok przynosowych.

Pomarańczowy i brązowy katar

Pomarańczowa lub brązowa wydzielina najczęściej świadczy o mieszaniu się śluzu z krwią. Brązowy katar może pojawić się przy zaschniętej krwi, pomarańczowy katar zaś może mieć związek z obecnością niewielkiej ilości świeżej krwi. Gęsty brązowy lub pomarańczowy katar może także pojawić się przy przewlekłym podrażnieniu śluzówki albo nadkażeniu grzybiczym lub bakteryjnym, na przykład podczas zapalenia zatok.

Krew w katarze i różowa wydzielina

Smarkanie krwią to objaw, który zwykle jest skutkiem pękania drobnych naczyń krwionośnych w nosie. Może zdarzyć się to przy intensywnym wydmuchiwaniu nosa, przesuszeniu śluzówki lub mechanicznym podrażnieniu. Różowy katar z reguły oznacza niewielką domieszkę krwi i najczęściej nie jest symptomem poważnej choroby. Jednak nawracające krwawienia czy skrzepy krwi przy katarze powinny zostać skonsultowane z lekarzem.

Czarny katar – rzadkie przyczyny

Czarny katar występuje dość rzadko. Może być związany z ekspozycją na zanieczyszczenia w powietrzu – dym, pył węglowy czy kurz. Może także wynikać z obecności zaschniętej krwi w wydzielinie, ale może być także skutkiem infekcji grzybiczej zatok. Z tego względu czarny katar wymaga szybkiej konsultacji lekarskiej.

Kiedy kolor kataru powinien niepokoić?

Infekcja wirusowa trwa zwykle od 7 do 10 dni, a przedłużający się katar wymaga konsultacji lekarskiej pod kątem możliwych powikłań. Do lekarza warto również zgłosić się, kiedy wraz z katarem pojawiają się:

• gorączka,
• silny ból zatok,
• ból ucha, uczucie zatkania ucha, obrzęk wokół oczu,
• trudności z oddychaniem – duszności, świszczący oddech,
• ogólne osłabienie,
• pogorszenie po wcześniejszej poprawie,
• objawy bakteryjnego zapalenia zatok – ból twarzy, głowy, zębów, ropna wydzielina z nosa.

Preparaty wspierające higienę nosa i komfort oddychania

Niezależnie od koloru kataru, w przebiegu infekcji wirusowej możemy wspierać się domowymi sposobami i środkami wspomagającymi oczyszczanie nosa. Woda morska i sól fizjologiczna sprzyjają nawilżeniu śluzówki, a także pomagają wypłukiwać drobnoustroje, zanieczyszczenia i alergeny. W przypadku alergii lekarz może zalecić preparaty z mometazonem. Pomocne przy zatkanym nosie z kolei mogą być środki obkurczające śluzówkę z ksylometazoliną lub oksymetazoliną. Ważne jednak, by nie stosować ich dłużej niż 5-7 dni. Zbyt długie stosowanie może prowadzić do uzależnienia, polekowego nieżytu nosa i przewlekłego obrzęku śluzówki.

W przypadku kataru u niemowląt przydatny może okazać się aspirator do nosa, który pozwoli nam oczyścić nos dziecka z zalegającej wydzieliny.

FAQ Najczęściej zadawane pytania

• Czy zielony katar wymaga antybiotyku?

Odpowiedź warto zacząć od tego, co oznacza zielony katar. Zielone zabarwienie wydzieliny wynika przede wszystkim z obecności neutrofilii. Dlatego zielony katar może występować nie tylko w przypadku infekcji bakteryjnej, lecz także wirusowej. Oznacza to, że pojawienie się zielonego kataru nie łączy się automatycznie z koniecznością przyjmowania antybiotyku.

• Co oznacza żółty katar u dziecka?

Kiedy dziecko skarży się na żółte „smarki” lub zielone „gluty z nosa”, nie musi być to powód do niepokoju, zwłaszcza jeżeli nie ma gorączki, a jego ogólny stan jest dobry. Żółty lub zielony katar u dziecka to często naturalny etap w przebiegu infekcji wirusowej. Warto jednak zwrócić uwagę na to, czy żółta lub zielona wydzielina nie jest jednostronna. Katar u dziecka z jednej dziurki może świadczyć o obecności ciała obcego w nosie.

• Ile trwa katar wirusowy, a ile bakteryjny?

Typowa infekcja wirusowa trwa ok. 7-10 dni. W tym czasie kolor kataru może zmieniać się od przezroczystego, przez biały aż po żółty lub zielony. Podejrzenie infekcji bakteryjnej pojawia się zazwyczaj wtedy, gdy objawy nie ustępują po 10-14 dniach lub gdy po wcześniejszej poprawie dochodzi do wyraźnego pogorszenia się stanu zdrowia.

• Jak rozpoznać katar zatokowy po kolorze?

W przebiegu zapalenia zatok może pojawić się katar ropny, czyli bardzo gęsta, lepka wydzielina o nieprzyjemnym zapachu. W takim przypadku ważne są również objawy towarzyszące, jak ból lub ucisk w okolicy zatok, który nasila się przy pochylaniu się, ból głowy, gorączka i uczucie zatkanego nosa.

Co oznacza kolor kataru? Podsumowanie

Biały, żółty i zielony katar to najczęściej skutek toczącej się walki organizmu z patogenami. Żółty i zielony katar mogą pojawić się zarówno przy infekcji wirusowej, jak i bakteryjnej. Kiedy obserwujemy katar różowy, pomarańczowy lub brązowy, najczęściej ma to związek z obecnością krwi w śluzie. Katar ropny zwykle towarzyszy nadkażeniom bakteryjnym i jest jednym z typowych objawów zapalenia zatok. Odpowiednia higiena i nawilżanie śluzówki poprzez płukania nosa wodą morską lub solą fizjologiczną pomagają oczyścić nos i przyczyniają się do poprawy komfortu podczas oddychania.