Niedoczynność tarczycy w ciąży – co każda przyszła mama powinna wiedzieć?

Niedoczynność tarczycy jest jednym z częstszych problemów hormonalnych w ciąży. Hormony tarczycowe mogą wpływać na prawidłowy przebieg ciąży. Są szczególnie ważne dla właściwego rozwoju mózgu i układu nerwowego płodu, ale mają też istotne znaczenie dla zdrowia przyszłej mamy. Jakie są objawy, jak się diagnozuje i jak leczy się niedoczynność tarczycy w ciąży?

Dlaczego hormony tarczycy są kluczowe w czasie ciąży?

Jakie konsekwencje może mieć niedoczynność tarczycy? Ciąża to wyjątkowy czas, a hormony tarczycy są niezwykle ważne dla prawidłowego rozwoju płodu, w tym przede wszystkim dla mózgu i układu nerwowego dziecka. W pierwszych tygodniach ciąży (do ok. 10-12 tygodnia) płód jest w pełni uzależniony od hormonów tarczycowych matki. Pod koniec pierwszego trymestru wykształca się tarczyca płodu, a w 16-20 tygodniu dziecko zaczyna wytwarzać wystarczającą ilość hormonów tarczycowych. Jednak dopiero po urodzeniu osiąga pełną sprawność sprzężenia zwrotnego układu podwzgórze-przysadka-tarczyca. Niedobór hormonów tarczycowych z jednej strony może skutkować nieprawidłowym rozwojem płodu czy zaburzeniami przebiegu ciąży, z drugiej zaś może być również niebezpieczne dla matki.

Niedoczynność tarczycy w ciąży – najczęstsze objawy

Z okresem ciąży związane są trzy stany niedoborów hormonów tarczycowych:

• pełna niedoczynność tarczycy (podwyższona tyreotropina TSH i jednocześnie obniżone stężenie wolnej tyroksyny FT4 lub TSH>10 przy FT4 w normie),
• subkliniczna niedoczynność tarczycy (podwyższone TSH, FT4 w normie),
• izolowana hipotyroksynemia (prawidłowe TSH, obniżone stężenie FT4).

Wiele objawów niedoczynności tarczycy w ciąży pokrywa się z typowymi dla tego okresu symptomami, dlatego tak istotna jest regularne badanie tarczycy.

Zmęczenie, senność i spadek nastroju

Jednym z częstych sygnałów tego, że tarczyca w ciąży może nie pracować prawidłowo, jest przewlekłe zmęczenie oraz senność i brak energii, nawet po dłuższym odpoczynku. Tego typu symptomy łatwo mogą zostać pomylone z typowym osłabieniem w pierwszym trymestrze. W przypadku niedoborów hormonów tarczycy mogą być one jednak bardziej nasilone. Niedoczynność tarczycy w ciąży może również wpływać na samopoczucie psychiczne i powodować spadek nastroju, rozdrażnienie, a niekiedy również trudności z koncentracją.

Zmiany w wyglądzie i metabolizmie

Jakie jeszcze symptomy może dawać niedoczynność tarczycy w ciąży? Objawy hipotyreozy u ciężarnych mogą być także związane ze zmianami w wyglądzie i metabolizmie. Kobiety mogą zauważać pogorszenie stanu skóry, która może stać się bardzo sucha i bardziej podatna na podrażnienia. Innym, częstym objawem jest wypadanie włosów w ciąży. Dodatkowo spowolniony metabolizm sprzyja nadmiernemu przyrostowi masy ciała, a także może wywoływać stałe uczucie zimna.

Normy TSH w ciąży i diagnostyka

Podwyższone TSH a ciąża – jak to rozumieć? Warto pamiętać, że normy TSH u kobiet ciężarnych różnią się od norm dla kobiet niebędących w ciąży. Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne (PTE) podaje, że u kobiet planujących ciążę dąży się do utrzymania poziomu TSH poniżej 2,5 mIU/l. W trakcie trwania ciąży z kolei wyniki interpretuje się w odniesieniu do trymestru ciąży.

Interpretacja wyników badań: TSH, FT4, anty-TPO

W pierwszym trymestrze obserwuje się naturalne obniżenie TSH, ponieważ hormon hCG pobudza tarczycę do intensywnej pracy. W kolejnych etapach ciąży natomiast dopuszczalne wartości TSH mogą być nieco wyższe.

Tarczyca a ciąża – normy TSH według PTE (2021) dla rozpoznania niedoczynności tarczycy u kobiet wcześniej nieleczonych:

• I trymestr: >3,18 mIU/l,
• II trymestr: >3,44 mIU/l,
• III trymestr: >3,53 mIU/l.

Oprócz TSH ważne jest także oznaczenie wolnej tyroksyny FT4. W diagnostyce często uwzględnia się także przeciwciała anty-TPO (przeciwko tyreoperoksydazie). Normy anty-TPO w ciąży są takie same jak dla kobiet niebędących w ciąży i wynoszą zazwyczaj <35 mIU/l. Podwyższone anty-TPO może wskazywać na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto).

Subkliniczna niedoczynność tarczycy u ciężarnych

Utajona niedoczynność tarczycy charakteryzuje się podwyższonym stężeniem TSH przy prawidłowym poziomie FT4. Często przebiega bez wyraźnych objawów klinicznych, dlatego bywa jeszcze trudniejsza w rozpoznaniu.

Leczenie niedoczynności tarczycy u kobiet w ciąży

Leczenie niedoczynności tarczycy w ciąży ma na celu utrzymanie TSH w optymalnym dla danego trymestru poziomie. Podstawą terapii jest przyjmowanie lewotyroksyny, czyli syntetycznego odpowiednika tyroksyny (T4).

Kobiety z niedoczynnością tarczycy powinny wykonywać badania TSH i FT4 co 4–6 tygodni w pierwszej połowie ciąży, a następnie przynajmniej raz po 30. tygodniu oraz co 3-4 tygodnie po każdej zmianie dawki leku.

Przyjmowanie lewotyroksyny i dawkowanie

Leczenie niedoczynności tarczycy w ciąży opiera się na terapii lewotyroksyną. Pozwala to na uzupełnienie brakującego hormonu T4 i utrzymanie prawidłowych warunków dla rozwoju płodu.

U kobiet, które przyjmowały lewotyroksynę jeszcze przed zajściem w ciążę, dawkę leku z reguły zwiększa się o ok. 30-50%. Zwiększenie dawki jest konieczne niezwłocznie po potwierdzeniu ciąży i wynika z rosnącego zapotrzebowania organizmu na hormony tarczycy.

Następnie, po doborze lub modyfikacji dawki, niezbędne jest regularne monitorowanie poziomu TSH.

Dieta i suplementacja wspierająca tarczycę

Wsparciem dla leczenia farmakologicznego przy niedoczynności tarczycy w ciąży jest zbilansowana dieta, w której ważną rolę odgrywają przede wszystkim jod, selen, żelazo, kwasy omega-3 oraz błonnik.

Jod to pierwiastek potrzebny do produkcji hormonów tarczycowych i prawidłowego rozwoju układu nerwowego dziecka. Selen wspiera funkcjonowanie tarczycy i łagodzenie stanów zapalnych, podobnie jak kwasy omega-3. Niedobór żelaza może z kolei wpływać na metabolizm hormonów tarczycy.

Produkty bogate w jod to sól jodowana, ryby morskie i owoce morza. Dobrym źródłem selenu są orzechy brazylijskie, mięso, podroby, ryby i produkty zbożowe. Żelaza dostarczymy sobie, jedząc w chude mięso, rośliny strączkowe, szpinak i pełnoziarniste produkty zbożowe. Kwasy omega-3 znajdziemy w tłustych rybach morskich oraz wybranych olejach roślinnych.

Często zaleca się także suplementację witaminy D oraz standardowo kwasu foliowego, który wspiera prawidłowy rozwój płodu. Pamiętajmy jednak, że suplementacja przy niedoczynności tarczycy w ciąży wymaga konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę lub endokrynologiem.

Możliwe powikłania nieleczonej niedoczynności tarczycy

Nieleczona niedoczynność tarczycy w ciąży może prowadzić do poważnych konsekwencji zarówno dla dziecka, jak i dla matki. U kobiety ciężarnej zwiększa się ryzyko powikłań takich jak anemia, odklejenie łożyska czy stan przedrzucawkowy. Zaburzenia hormonalne mogą również wpływać na przebieg ciąży i zwiększać prawdopodobieństwo przedwczesnego porodu, a nawet prowadzić do poronienia.

U dziecka niedobór hormonów tarczycy może skutkować nieprawidłowym rozwojem mózgu i układu nerwowego. Może także powodować niską masę urodzeniową, zaburzenia oddychania czy zaburzeniami rozwoju fizycznego.

FAQ Najczęściej zadawane pytania

• Czy niedoczynność tarczycy w ciąży jest groźna dla dziecka?

Nieprawidłowo funkcjonująca, nieleczona tarczyca w ciąży może być groźna dla dziecka i matki. Hormony tarczycowe są niezwykle istotne przede wszystkim dla rozwoju mózgu i układu nerwowego płodu.

• Jak często badać TSH będąc w ciąży?

Zaleca się kontrolę TSH co 4 tygodnie w pierwszej połowie ciąży, a następnie zgodnie z decyzją lekarza prowadzącego.

• Czy można brać Euthyrox/Letrox w ciąży?

Tak leki z lewotyroksyną, takie jak Letrox czy Euthyrox, w ciąży mogą być przyjmowane. Jednak decyzję o ich stosowaniu i dawkowaniu zawsze podejmuje lekarz.

• Czy niedoczynność tarczycy wpływa na karmienie piersią?

Nie, prawidłowo leczona niedoczynność tarczycy nie ma wpływu na karmienie piersią.

Niedoczynność tarczycy i choroba Hashimoto a ciąża. Podsumowanie

Co zrobić, gdy usłyszymy diagnozę: niedoczynność tarczycy w ciąży? Fora internetowe są pełne historii budzących niepokój, jednak warto wiedzieć, że przy właściwym leczeniu i regularnym monitorowaniu wyników można przejść ciążę bez poważnych komplikacji i urodzić zdrowe dziecko. Najważniejsze jest szybkie wdrożenie terapii lewotyroksyną, utrzymywanie TSH w odpowiednim zakresie oraz kontrolowanie poziomu hormonów tarczycowych. Warto również pozostawać pod stałą opieką endokrynologa.