Rak szyjki macicy - objawy, przyczyny, leczenie

Rak szyjki macicy jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych u kobiet na świecie. Choć należy do chorób, którym w dużej mierze można zapobiegać dzięki skutecznej profilaktyce, wciąż pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, również w Polsce. Kluczowe znaczenie ma wczesne wykrycie zmian nowotworowych, ponieważ w początkowych stadiach choroba może przebiegać bezobjawowo, a rokowania są wówczas bardzo dobre. Zobacz, czym jest rak szyjki macicy, jakie są jego przyczyny i objawy, jak wygląda diagnostyka oraz jakie metody leczenia stosuje się obecnie w praktyce klinicznej.

Rak szyjki macicy – skala problemu w Polsce i na świecie

Rak szyjki macicy zajmuje czwarte miejsce pod względem częstości występowania nowotworów złośliwych u kobiet na świecie. W Polsce sytuacja, mimo stopniowej poprawy, nadal budzi niepokój. Każdego roku chorobę rozpoznaje się u około 2,5–3,3 tysiąca kobiet. Szacuje się, że z powodu raka szyjki macicy umiera ponad 1,5 tysiąca Polek rocznie, co oznacza, że każdego dnia kilka kobiet przegrywa walkę z tą chorobą. Wysoka śmiertelność jest w dużej mierze konsekwencją późnego rozpoznania nowotworu.

Jak rozwija się rak szyjki macicy?

Rak szyjki macicy rozwija się najczęściej na podłożu wieloletnich zmian przednowotworowych. Proces ten jest powolny i może trwać od kilku do nawet kilkunastu lat. Dzięki temu istnieje realna możliwość wykrycia zmian na bardzo wczesnym etapie – pod warunkiem regularnego wykonywania badań przesiewowych.

Nowotwór powstaje w obrębie nabłonka wyściełającego szyjkę macicy, najczęściej w tzw. strefie transformacji, gdzie dochodzi do kontaktu dwóch typów nabłonka. To właśnie tam są najbardziej sprzyjające warunki do rozwoju zmian nowotworowych.

Główne przyczyny raka szyjki macicy

Najważniejszym czynnikiem odpowiedzialnym za rozwój raka szyjki macicy jest przewlekłe zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Zakażenie tym wirusem jest bardzo powszechne – większość aktywnych seksualnie osób zetknie się z nim przynajmniej raz w życiu. W zdecydowanej większości przypadków infekcja ustępuje samoistnie, jednak u części kobiet dochodzi do jej przetrwania i rozwoju zmian nowotworowych.

Do innych czynników zwiększających ryzyko choroby należą:

• wczesne rozpoczęcie życia seksualnego,
• duża liczba partnerów seksualnych,
• palenie tytoniu,
• obniżona odporność organizmu (np. w przebiegu HIV lub podczas leczenia immunosupresyjnego),
• współistniejące infekcje przenoszone drogą płciową,
• długotrwałe stosowanie hormonalnej antykoncepcji doustnej.

Objawy raka szyjki macicy – na co zwrócić uwagę?

Jednym z największych zagrożeń związanych z rakiem szyjki macicy jest jego bezobjawowy przebieg we wczesnych stadiach. Kobieta może przez długi czas nie odczuwać żadnych dolegliwości, mimo że w szyjce macicy rozwijają się już zmiany nowotworowe.

Pierwsze objawy, które mogą się pojawić wraz z postępem choroby, to:

• nieregularne krwawienia z dróg rodnych, zwłaszcza po stosunku płciowym,
• krwawienia międzymiesiączkowe lub po menopauzie,
• nietypowe, często wodniste lub nieprzyjemnie pachnące upławy,
• ból podczas współżycia,
• ból w podbrzuszu lub okolicy lędźwiowo-krzyżowej.

W zaawansowanych stadiach mogą występować również:

• obrzęki kończyn dolnych,
• problemy z oddawaniem moczu lub stolca,
• częste infekcje układu moczowego,
• ogólne osłabienie i spadek masy ciała.

Diagnostyka – klucz do wczesnego wykrycia

Podstawowym narzędziem w profilaktyce raka szyjki macicy jest badanie cytologiczne. Regularnie wykonywana cytologia pozwala wykryć zmiany przednowotworowe, zanim dojdzie do rozwoju inwazyjnego raka. W Polsce badanie to jest dostępne bezpłatnie w ramach programów profilaktycznych dla kobiet w określonych grupach wiekowych.

W przypadku nieprawidłowego wyniku cytologii lekarz może zlecić dalszą diagnostykę, obejmującą:

• kolposkopię, czyli dokładne oglądanie szyjki macicy w powiększeniu,
• pobranie wycinków do badania histopatologicznego,
• testy na obecność DNA wirusa HPV.

Na podstawie wyników tych badań możliwe jest określenie stopnia zaawansowania choroby i zaplanowanie odpowiedniego leczenia.

Leczenie raka szyjki macicy – dostępne metody

Wybór metody leczenia raka szyjki macicy zależy od stopnia zaawansowania nowotworu, wieku pacjentki, jej stanu ogólnego oraz planów dotyczących macierzyństwa.

Leczenie chirurgiczne

W bardzo wczesnych stadiach choroby możliwe jest leczenie oszczędzające, polegające na usunięciu jedynie zmienionych tkanek lub samej szyjki macicy. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne bywa usunięcie całej macicy, a czasem także okolicznych węzłów chłonnych.

Radioterapia

Radioterapia polega na niszczeniu komórek nowotworowych za pomocą promieniowania jonizującego. Może być stosowana jako leczenie samodzielne lub w połączeniu z chemioterapią. Często wykorzystuje się zarówno napromienianie zewnętrzne, jak i wewnętrzne (brachyterapię).

Chemioterapia

Chemioterapia stosowana jest najczęściej w zaawansowanych stadiach raka szyjki macicy lub jako element leczenia skojarzonego. Jej celem jest zahamowanie podziałów komórek nowotworowych i zmniejszenie masy guza.

Rokowanie – od czego zależy przeżycie?

Rokowanie w raku szyjki macicy w dużej mierze zależy od momentu rozpoznania choroby. W przypadku wykrycia zmian przedinwazyjnych lub bardzo wczesnego stadium nowotworu szanse na całkowite wyleczenie są bardzo wysokie i sięgają nawet 90 procent.

W zaawansowanych stadiach rokowania są znacznie gorsze, a leczenie ma często charakter paliatywny, ukierunkowany na wydłużenie życia i poprawę jego jakości.

Profilaktyka – jak skutecznie zmniejszyć ryzyko zachorowania?

Rak szyjki macicy jest jednym z nielicznych nowotworów, którym można skutecznie zapobiegać. Podstawowe elementy profilaktyki to:

• regularne wykonywanie badań cytologicznych,
• szczepienia przeciwko wirusowi HPV,
• unikanie palenia tytoniu,
• bezpieczne zachowania seksualne,
• regularne wizyty u ginekologa.

Podsumowanie

Rak szyjki macicy pozostaje poważnym zagrożeniem dla zdrowia kobiet, mimo dostępności skutecznych metod profilaktyki i leczenia. Kluczową rolę odgrywa wczesne wykrycie choroby, możliwe dzięki regularnym badaniom przesiewowym. Świadomość czynników ryzyka, objawów oraz znaczenia szczepień przeciw HPV może realnie przyczynić się do zmniejszenia liczby zachorowań i zgonów z powodu tego nowotworu.