Subkliniczna niedoczynność tarczycy – czym jest, jak ją rozpoznać i kiedy leczyć?

Subkliniczna niedoczynnościa tarczycy to zaburzenie hormonalne, które przez długi czas może rozwijać się niemal bezobjawowo. Różnica pomiędzy jawną a utajoną niedoczynnością tarczycy polega głównie na nasileniu symptomów. W obu przypadkach jednak niezwykle ważna jest wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie, dzięki którym można zapobiegać rozwojowi poważniejszych problemów zdrowotnych.

Co to jest subkliniczna niedoczynność tarczycy?

Subkliniczna niedoczynność tarczycy to jedna z łagodnych form hipotyreozy. Nazywamy tak stan, w którym stężenie tyreotropiny TSH jest podwyższone, podczas gdy wolna trójjodotyronina (fT3) i wolna tyroksyna (fT4) pozostają w normie. Z uwagi na skąpoobjawowy charakter i łagodne oraz niespecyficzne symptomy, subkliniczna niedoczynność tarczycy popularnie bywa nazywana „utajoną tarczycą”.

Przyczyny rozwoju utajonej niedoczynności tarczycy

Do najczęstszych przyczyn subklinicznej niedoczynności tarczycy należą schorzenia autoimmunologiczne, a wśród nich przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, czyli choroba Hashimoto. Ponadto rozwój utajnionej niedoczynności tarczy może być także skutkiem interwencji medycznych, takich jak operacje tarczycy, leczenie jodem radioaktywnym czy radioterapia okolic głowy oraz szyi. Na funkcjonowanie tarczycy wpływać mogą także niektóre leki (lit, amiodaron, interferon, tyreostatyki, wybrane leki przeciwpadaczkowe). Do rzadkich przyczyn zalicza się natomiast czynniki genetyczne, niedobór jodu oraz przemijające stany poporodowe.

Subkliniczna niedoczynność tarczycy – objawy, których nie wolno ignorować

Łagodna niedoczynność tarczycy często daje niespecyficzne objawy, które nietrudno zignorować. Przewlekłe zmęczenie, senność, trudność z utrzymaniem wagi, problemy trawienne, kłopoty z koncentracją i pamięcią czy obniżenie nastroju bywają mylone z efektami przemęczenia lub nadmiernego stresu. Dlatego warto znać wszystkie objawy subklinicznej niedoczynności tarczycy, aby nie przegapić ważnych sygnałów od naszego organizmu.

Subkliniczna niedoczynność tarczycy – nietypowe objawy:

• nadmierna senność, ciągłe osłabienie lub szybkie męczenie się,
• drażliwość, problemy z koncentracją, zaburzenia pamięci, mgła mózgowa,
• depresja,
• zimne dłonie i stopy, nietolerancja zimna,
• suchość skóry, wypadanie włosów, łamliwe włosy,
• przyrost masy ciała, obrzęki,
• zaparcia,
• objawy ze strony układu krążenia: spowolnione tętno, niskie ciśnienie,
• niskie libido, nieregularne miesiączki,
• bóle głowy,
• osłabienie mięśni.

Objawy skórne i kondycja włosów

Subkliniczne zaburzenia tarczycy mogą prowadzić do wypadania włosów i problemów skórnych. Wynika to z zaburzeń gospodarki hormonalnej, które spowalniają metabolizm, osłabiają mieszki włosowe oraz ograniczają produkcję keratyny. Włosy stają się cieńsze, łamliwe i skłonne do wypadania. Co więcej, spowolniony metabolizm prowadzi do zmniejszonej produkcji sebum i potu. Zaburza to nawilżenie naskórka i może powodować jego rogowacenie i łuszczenie się. W efekcie skóra może stawać się szorstka i podatna na podrażnienia.

Zmęczenie i spowolnienie metabolizmu

Hormony tarczycy regulują podstawową przemianę materii, a nawet niewielkie ich zaburzenia mogą prowadzić do spowolnienia metabolizmu. Wolniejszy metabolizm z kolei skutkuje mniejszą ilością energii dostępnej dla komórek i tkanek, a to prowadzi do uczucia zmęczenia, senności, problemów z koncentracją i obniżonego nastroju. Efektem spowolnionego metabolizmu mogą być również: ciągłe uczucie zimna i brak tolerancji na niskie temperatury, a także podwyższone stężenie cholesterolu LDL, przyrost masy ciała oraz trudności w utrzymaniu prawidłowej wagi.

Diagnostyka i normy TSH w niedoczynności subklinicznej

Subkliniczna niedoczynność tarczycy to stan, w którym przysadka mózgowa zwiększa produkcję hormonu TSH, dlatego jego stężenie jest podniesione. Świadczy to o zaburzeniach w obrębie układu podwzgórze-przysadka-tarczyca. Prawidłowe TSH u mężczyzn mieści się w szerokim zakresie 0,4-4,0 mIU/l, norma u kobiet to 0,3-4,2 mIU/l, u dzieci zaś zależna jest od wieku.

Diagnostyka obejmuje badanie TSH, przeciwciał anty-TPO, fT4, fT3 oraz USG tarczycy, z uwzględnieniem wieku pacjenta, objawów i przeciwciał (anty-TPO) wskazujących na autoimmunologiczne podłoże (np. Hashimoto).

Subkliniczna niedoczynność tarczycy – jakie TSH?

O subklinicznej niedoczynności tarczycy mówi się, gdy stężenie TSH przekracza górną granicę normy (zwykle >4,5 mIU/l), natomiast poziom fT4 pozostaje w zakresie referencyjnym. TSH przekraczające 10 mIU/l może być wskazaniem do rozpoczęcia leczenia lewotyroksyną.

Jak leczyć subkliniczną niedoczynność tarczycy?

Czy niedoczynność tarczycy można wyleczyć? Przewlekłej niedoczynności tarczycy nie da się całkowicie wyleczyć. Odpowiednia farmakoterapia oraz zdrowa dieta wspierająca funkcjonowanie tarczycy pomagają natomiast hamować objawy choroby. Natomiast, kiedy subkliniczna niedoczynność tarczycy wynika z czynników zewnętrznych, takich jak niedobory składników, przyjmowane leki czy infekcje po stanach zapalnych tarczycy, narząd może wrócić do pełnej sprawności po wyeliminowaniu przyczyny.

Decyzja o leczeniu zależy m.in. od nasilenia symptomów, wieku czy chorób współistniejących. Przy łagodnie podwyższonym TSH i braku wyraźnych objawów endokrynolog może zalecić obserwację i regularne badania kontrolne. Natomiast w przypadku bardzo wysokiego TSH i uciążliwych objawów, możliwe jest wdrożenie leczenia hormonalnego w postaci lewotyroksyny.

Suplementacja wspomagająca pracę tarczycy

Zarówno właściwie skomponowana dieta, jak i suplementacja uzupełniająca niedobory odgrywają bardzo ważną rolę w walce z objawami niedoczynności tarczycy.

Do suplementów na tarczycę w pierwszej kolejności zalicza się jod, selen, cynk i żelazo. Pierwiastki te wspierają produkcję hormonów tarczycowych i konwersję T4 do T3. Selen wspomaga redukcję przeciwciał anty-TPO, a cynk – regulację poziomu TSH. Do produkcji hormonów gruczołu tarczycowego niezbędny jest także jod.

Osoby w niedoczynnością tarczycy często borykają się także z niedoborami witaminy D3. Jej suplementacja może natomiast wspierać układ odpornościowy.

Subkliniczna niedoczynność tarczycy w ciąży i u dzieci

Subkliniczna niedoczynność tarczycy u kobiet w ciąży zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, wystąpienia stanu przedrzucawkowego, odklejenia łożyska, przedwczesnego porodu, a nawet poronienia. Nieleczona może prowadzić do zaburzeń w rozwoju mózgu dziecka. Dlatego, jeśli w badaniach I trymestru TSH przekracza 2,5 mIU/l, konieczna jest konsultacja endokrynologiczna i oznaczenie przeciwciał anty-TPO. Lekarz – w zależności od wyników badań i objawów – może zalecić leczenie lub obserwację i regularne badania.

W przypadku dzieci hormony tarczycy są kluczowe dla rozwoju mózgu i całego organizmu. Ukryta niedoczynność tarczycy u dzieci może powodować trudności w nauce, opóźnienie wzrostu i dojrzewania czy problemy z koncentracją. Dodatkowo może dawać symptomy w postaci obniżonego samopoczucia i zmęczenia oraz objawy fizyczne, takie jak łamliwe włosy i paznokcie, sucha skóra, zaparcia czy przyrost masy ciała.

FAQ Najczęściej zadawane pytania

• Czy subkliniczna niedoczynność tarczycy jest groźna?

Tak, subkliniczna niedoczynność tarczycy, pomimo tego, że może dawać subtelne objawy, wciąż może prowadzić do poważnych powikłań – chorób serca, problemów psychicznych czy problemów z płodnością u kobiet. W skrajnych przypadkach może prowadzić nawet do śpiączki hipometabolicznej.

• Czy subkliniczną niedoczynność tarczycy można wyleczyć dietą?

Nie, niedoczynności tarczycy nie da się wyleczyć samą dietą. Niemniej jednak odpowiednia dieta, bogata przede wszystkim w jod, selen, cynk, żelazo oraz witaminy A, D, E oraz z grupy B, stanowi bardzo ważne wsparcie dla farmakoterapii.

• Jakie są skutki nieleczonej niedoczynności tarczycy?

Nieleczona subkliniczna niedoczynność tarczycy może prowadzić do poważnych konsekwencji, m.in. miażdżycy, niewydolności serca, depresji, stanów lękowych, apatii, otyłości czy insulinooporności.

• Czy przy subklinicznej niedoczynności tarczycy się tyje?

Przybieranie na wadze to jeden z objawów niedoczynności tarczycy wynikający ze spowolnienia metabolizmu i zatrzymania wody. Odpowiednio skomponowana dieta przy niedoczynności tarczycy, a także aktywność fizyczna mogą wspierać przemianę materii i pomagać w utrzymaniu prawidłowej masy ciała.

Niedoczynność tarczycy przyczyny, objawy, leczenie. Podsumowanie

Subkliniczna niedoczynność tarczycy to stan, który mimo łagodnego przebiegu, może prowadzić do groźnych konsekwencji. Ryzyko powikłań pozwalają ograniczyć odpowiednia diagnostyka, właściwe leczenie i regularne badania kontrolne u osób z subkliniczną niedoczynnością tarczycy. Forum internetowe często stanowi przestrzeń wymiany doświadczeń i wsparcia pacjentów, jednak wszelkie decyzje dotyczące zdrowia tarczycy zawsze warto konsultować z endokrynologiem.