D-dimery – normy, podwyższony wynik i związek z zakrzepicą. Co oznacza badanie D-dimerów?

Badanie D-dimerów jest jednym z najczęściej zlecanych badań laboratoryjnych w diagnostyce chorób zakrzepowo-zatorowych. Podwyższony wynik często budzi niepokój, jednak nie zawsze musi oznaczać chorobę. Czym są D-dimery, kiedy warto wykonać badanie, jakie są normy i jak interpretować wyniki?

Czym są D-dimery?

D-dimery to niewielkie fragmenty białek powstające podczas naturalnego procesu rozpuszczania skrzepów krwi. Są one produktem rozpadu usieciowionej fibryny, czyli białka, które tworzy stabilną strukturę skrzepu i umożliwia zatrzymanie krwawienia po uszkodzeniu naczynia krwionośnego. Ich obecność we krwi świadczy o tym, że w organizmie doszło wcześniej do aktywacji układu krzepnięcia, a następnie uruchomione zostały mechanizmy odpowiedzialne za usuwanie skrzepu.

W niewielkim stężeniu D-dimery występują również u zdrowych osób, ponieważ procesy tworzenia i rozkładania skrzepów zachodzą w organizmie nieustannie jako element utrzymywania równowagi układu krążenia.

Jak powstają D-dimery w organizmie?

Proces powstawania D-dimerów jest końcowym etapem złożonego mechanizmu odpowiedzialnego za tamowanie krwi. Gdy dochodzi do uszkodzenia naczynia krwionośnego, organizm uruchamia kaskadę krzepnięcia, której skutkiem jest przekształcenie fibrynogenu w fibrynę. Włókna fibryny tworzą gęstą sieć wzmacniającą skrzep i zatrzymującą wypływ krwi. Następnie, gdy uszkodzone tkanki zaczynają się goić, aktywowany zostaje proces fibrynolizy. Enzym o nazwie plazmina stopniowo rozkłada włókna fibryny, a jednym z produktów tego rozpadu są właśnie D-dimery.

Jaka jest rola D-dimerów w procesie krzepnięcia krwi?

Same D-dimery nie uczestniczą w tworzeniu skrzepu ani nie wpływają na przebieg krzepnięcia. Są jedynie produktem końcowym rozpadu usieciowionej fibryny, dlatego pełnią funkcję wskaźnika informującego o tym, że układ krzepnięcia został wcześniej aktywowany.

Kiedy wykonuje się badania D-dimerów?

Oznaczenie stężenia D-dimerów wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy lekarz podejrzewa, że w organizmie doszło do nadmiernego tworzenia i rozpadu skrzepów. Badanie to jest jednym z podstawowych elementów diagnostyki chorób zakrzepowo-zatorowych.

Objawy mogące wskazywać na zakrzepicę

Badanie D-dimerów często wykonuje się u osób, u których występują objawy sugerujące obecność zakrzepicy żył głębokich. Do symptomów mogących skłonić lekarza do zlecenia oznaczenia należą przede wszystkim:

• jednostronne obrzęki nóg,
• zwiększone ucieplenie kończyny,
• zaczerwienienie skóry.

D-dimery w diagnostyce zatorowości płucnej

Oznaczenie D-dimerów jest również ważnym elementem diagnostyki zatorowości płucnej, zwłaszcza u pacjentów z niskim lub umiarkowanym prawdopodobieństwem wystąpienia tego schorzenia. Badanie wykonuje się u osób zgłaszających:

• nagłą duszność,
• ból w klatce piersiowej nasilający się podczas oddychania,
• przyspieszony oddech,
• kaszel,
• krwioplucie.

Inne wskazania do oznaczenia D-dimerów

Lekarz może zlecić badanie D-dimerów m.in. w przypadku podejrzenia rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), podczas monitorowania przebiegu niektórych chorób związanych z zaburzeniami krzepnięcia lub w celu oceny skuteczności leczenia przeciwzakrzepowego w wybranych przypadkach.

Oznaczenie D-dimerów bywa również wykorzystywane jako element diagnostyki u pacjentów hospitalizowanych z ciężkimi infekcjami lub po rozległych urazach, gdy istnieje zwiększone ryzyko aktywacji układu krzepnięcia.

Jak wygląda badanie D-dimerów i jak się do niego przygotować?

Badanie D-dimerów jest prostym badaniem laboratoryjnym wykonywanym z próbki krwi żylnej. Po pobraniu próbka trafia do laboratorium, gdzie oznacza się stężenie D-dimerów za pomocą specjalistycznych metod immunologicznych.

Najczęściej badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Nie trzeba być też na czczo, chyba że jednocześnie wykonywane są inne badania laboratoryjne, które tego wymagają. Przed pobraniem krwi warto jednak zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu.

D-dimery – normy. Jaki wynik uznaje się za prawidłowy?

W większości laboratoriów za prawidłowy uznaje się wynik poniżej 500 µg/l FEU (0,5 mg/l FEU). Zawsze jednak należy interpretować wyniki w odniesieniu do zakresów referencyjnych podanych na wydruku.

Warto również pamiętać, że nie istnieje jedna uniwersalna norma obowiązująca dla wszystkich pacjentów. Coraz częściej u pacjentów z podejrzeniem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej po 50. roku życia stosuje się tzw. normę zależną od wieku (age-adjusted D-dimer) obliczaną jako:

• wiek pacjenta x 10 µg/l FEU.

Przykładowo u 70-latka obliczona w ten sposób górna granica wynosić będzie 700 µg/l FEU.

Podwyższone D-dimery – co oznacza taki wynik?

Podwyższone stężenie D-dimerów oznacza, że w organizmie doszło do zwiększonej aktywności procesów związanych z tworzeniem i rozpadem skrzepów. Taki wynik świadczy o aktywności układu krzepnięcia oraz fibrynolizy, jednak sam w sobie nie wskazuje konkretnej choroby ani nie pozwala na postawienie rozpoznania. Dlatego po uzyskaniu podwyższonego wyniku lekarz może zdecydować o konieczności wykonania dodatkowych badań laboratoryjnych lub obrazowych.

Przyczyny podwyższonego poziomu D-dimerów

Podwyższony poziom D-dimerów może mieć wiele przyczyn. Wzrost ich stężenia obserwuje się zarówno w przebiegu różnych schorzeń, jak i w niektórych stanach fizjologicznych.

Najczęstszą przyczyną podwyższonych D-dimerów są choroby zakrzepowo-zatorowe, jednak ich wzrost może występować także chociażby podczas ostrych i przewlekłych stanów zapalnych, ciężkich zakażeń, sepsy czy rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC). Wyższe wartości obserwuje się także u osób z chorobami nowotworowymi, przede wszystkim w zaawansowanym stadium, ponieważ nowotwory mogą pobudzać układ krzepnięcia.

Stężenie D-dimerów może wzrastać również po zabiegach operacyjnych, urazach oraz złamaniach, kiedy to organizm uruchamia mechanizmy naprawcze. Podobny efekt może wystąpić po rozległych oparzeniach, w okresie po porodzie czy podczas rekonwalescencji po ciężkich obrażeniach.

Podwyższony wynik D-dimerów niekiedy może towarzyszyć także chorobom wątroby, niewydolności nerek czy niewydolności serca. Bywa też obserwowany u osób z nadczynnością tarczycy, zwłaszcza jeśli choroba przebiega z nasilonym pobudzeniem układu krzepnięcia.

D-dimery a zakrzepica

W przebiegu zakrzepicy dochodzi do tworzenia skrzepu wewnątrz naczynia krwionośnego. Jednocześnie organizm uruchamia mechanizmy mające na celu jego rozpuszczanie. To właśnie wtedy dochodzi do powstawania D-dimerów, dlatego u większości osób z zakrzepicą ich stężenie jest podwyższone.

W przypadku zakrzepicy lekarz interpretuje wynik D-dimerów łącznie z obrazem klinicznym oraz – jeśli istnieją wskazania – z wynikami badań obrazowych, takich jak ultrasonografia dopplerowska żył kończyn dolnych.

D-dimery w ciąży – czy podwyższony wynik to powód do niepokoju?

Podwyższony poziom D-dimerów w ciąży jest najczęściej zjawiskiem fizjologicznym i sam w sobie nie powinien budzić niepokoju. W organizmie kobiety w ciąży zachodzą liczne zmiany przygotowujące go do porodu, w tym również stopniowe zwiększanie aktywności układu krzepnięcia. Jest to naturalny mechanizm, który ma ograniczyć ryzyko nadmiernego krwawienia podczas porodu. W konsekwencji stężenie D-dimerów zwykle wzrasta wraz z kolejnymi trymestrami ciąży.

Niskie D-dimery – co oznaczają?

Niskie lub niewykrywalne stężenie D-dimerów jest zazwyczaj wynikiem prawidłowym i świadczy o tym, że w organizmie nie dochodzi do nasilonego tworzenia i rozpadu skrzepów. W przeciwieństwie do podwyższonego stężenia, niskie D-dimery nie mają znaczenia chorobowego i same w sobie nie wymagają leczenia ani dalszej diagnostyki. Nie są również objawem niedoboru czynników krzepnięcia czy osłabienia zdolności organizmu do tamowania krwawienia.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Czy wysokie D-dimery oznaczają zakrzepicę?

Nie. Podwyższony poziom D-dimerów może wskazywać na zwiększoną aktywność układu krzepnięcia, ale nie potwierdza zakrzepicy. Wynik zawsze należy interpretować razem z innymi objawami i wynikami pozostałych badań.

• Jak szybko obniżyć poziom D-dimerów?

Nie istnieje sposób na obniżenie poziomu D-dimerów. Ich stężenie zmniejsza się po wyleczeniu lub ustąpieniu przyczyny, która doprowadziła do ich wzrostu.

• Czy stres wpływa na wynik D-dimerów?

Nie ma dowodów na to, że zwykły stres psychiczny powoduje wzrost poziomu D-dimerów. Na wynik mogą natomiast wpływać stany związane z aktywacją układu krzepnięcia, takie jak urazy, operacje, infekcje czy ciąża.

• Wysokie D-dimery – kiedy iść do lekarza?

Do lekarza należy zgłosić się zawsze po otrzymaniu podwyższonego wyniku D-dimerów. Pilna konsultacja jest konieczna, jeżeli wysokiemu wynikowi towarzyszą objawy, takie jak nagły obrzęk i ból kończyny, duszność, ból w klatce piersiowej lub krwioplucie.