Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD) – jakie są objawy i jak leczyć?

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby polega na gromadzeniu się lipidów w hepatocytach u osób, które nie nadużywają alkoholu. Dużym problemem w europejskich krajach rozwiniętych jest coraz większy odsetek chorych. Szacuje się, że ryzyko zachorowania wśród potencjalnie zdrowych Europejczyków może wynosić nawet ponad 30%. Duży wpływ na rozwój NAFLD ma dieta bogata w niezdrowe tłuszcze, cukry proste oraz brak aktywności fizycznej. Jak objawia się niealkoholowe stłuszczenie wątroby? Jak zadbać o zdrowie wątroby sięgając po ziołowe preparaty?

NAFLD – co to?

O niealkoholowym stłuszczeniu wątroby (NAFLD) mówi się, gdy w komórkach wątrobowych gromadzi się nadmierna ilość lipidów (głównie trigójglicerydów). W warunkach prawidłowych tłuszcz stanowi 3–5% masy wątroby, jednak gdy odsetek ten przekracza 5%, rozpoznaje się stłuszczenie wątroby. Czynnikiem odpowiedzialnym za tego typu zmiany w hepatocytach w przypadku NAFLD nie jest alkohol.

W początkowej fazie NAFLD zmiany nie powodują uszkodzenia hepatocytów. Niemniej jednak brak podjęcia odpowiednich działań prowadzi do trwałego wyniszczenia narządu. NAFLD obejmuje kilka etapów:

• proste stłuszczenie wątroby (NAFL),
• niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby (NASH),
• włóknienie wątroby,
• marskość wątroby,
• rak wątrobowokomórkowy.

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby jest jedną z najczęściej rozpoznawanych chorób wątroby na świecie. Szacuje się, że problem może dotyczyć nawet 40% dorosłych Europejczyków.

Jakie są objawy stłuszczenia wątroby?

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby to choroba, która przez długi czas może rozwijać się, nie dając żadnych objawów. W praktyce klinicznej oznacza to, że wielu pacjentów dowiaduje się o niej przypadkowo – np. podczas rutynowych badań krwi lub USG jamy brzusznej.

We wczesnym stadium stłuszczenia wątroby objawy są bardzo subtelne lub nie występują wcale. Jeśli już się pojawiają, mają charakter niespecyficzny. W końcu zmęczenie, spadek energii, problemy z koncentracją, czy gorsze samopoczucie można przypisać przepracowaniu lub nadmiernemu stresowi. Warto dodać, że choroba objawia się również wieloma nieprawidłowościami biochemicznymi związanymi z podwyższonym poziomem enzymów wątrobowych, glukozy oraz lipidów.

W miarę postępu choroby mogą pojawić się bardziej charakterystyczne symptomy, tj.:

• uczucie pełności lub dyskomfort w prawym podżebrzu,
• powiększenie wątroby (wyczuwalne w badaniu lekarskim),
• wzdęcia i uczucie ciężkości po posiłkach.

Wiele osób zastanawia się, czy stłuszczenie wątroby boli? Nie jest to dominujący objaw ze względu na słabe unerwienie narządu, ale zdarza się, że u pacjentów cierpiących na NAFLD występuje tępy ból w okolicy wątroby.

 W przypadku najcięższej fazy choroby, kiedy pojawia się stan zapalny, prowadzący do powikłań mogą wystąpić:

• żółtaczka (zażółcenie skóry i oczu),
• obrzęki kończyn dolnych,
• wodobrzusze,
• świąd skóry,
• łatwe powstawanie siniaków,
• zaburzenia krzepnięcia krwi.

Objawy te świadczą o rozwoju marskości wątroby i wymagają one pilnej konsultacji lekarskiej.

Czynniki ryzyka i przyczyny NAFLD

Główny mechanizm prowadzący do NAFLD ma związek z tym, że wątroba zaczyna gromadzić lipidy szybciej, niż jest w stanie je przetwarzać i usuwać. Ma to związek z różnego rodzaju zaburzeniami metabolicznymi, ale też z prowadzonym stylem życia.

Tłuszcz w wątrobie - przyczyny i czynniki ryzyka:

• Insulinooporność (zmniejszona wrażliwość tkanek na działanie insuliny; często współwystępuje z cukrzycą typu 2) – najważniejszy czynnik odpowiedzialny za rozwój NAFLD. Skutkuje zwiększonym napływem wolnych kwasów tłuszczowych do wątroby, a przez to zintensyfikowaną syntezą lipidów w hepatocytach.
• Otyłość i nadwaga – nadmiar tkanki tłuszczowej, szczególnie w okolicach brzucha, zwiększa stan zapalny w organizmie, nasila insulinooporność i prowadzi do odkładania tłuszczu w wątrobie.
• Niewłaściwa dieta bogata w cukry proste (szczególnie fruktozę, która sprzyja syntezie tłuszczów w wątrobie), żywność wysokoprzetworzoną i niezdrowe tłuszcze nasycone – szkodliwe elementy codziennej diety mają ogromny wpływ na rozwój NAFLD.
• Siedzący tryb życia – prowadzi do pogłębiania się insulinooporności i nadmiaru tkanki tłuszczowej w organizmie.
• Predyspozycje genetyczne – osobnicze uwarunkowania metaboliczne mogą wpływać na tempo progresji choroby.
• Zaburzenia metaboliczne – NAFLD bardzo często jest elementem tzw. zespołu metabolicznego, który obejmuje również otyłość brzuszną, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemię oraz dyslipidemię. Z kolei występowanie zespołu metabolicznego znacznie zwiększa ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych.

Wśród innych czynników sprzyjających rozwojowi NAFLD znaleźć mogą się również niektóre leki (m.in. sterydy), jak i przewlekły stres czy zaburzenia mikrobioty jelitowej.

Jak leczyć stłuszczenie wątroby?

Leczenie niealkoholowego stłuszczenia wątroby przede wszystkim polega na eliminacji czynników patogennych. Szczególną uwagę warto zwrócić na zwalczanie wolnych rodników tlenowych oraz uwrażliwienie tkanek na insulinę. Stąd też znaczenie ma nie samo leczenie farmakologiczne, ale też dieta i regularna aktywność fizyczna. Środki farmakologiczne o aktywności przeciwcukrzycowej lub wpływające na poziom cholesterolu i trójglicerydów są niezbędne jedynie w określonych przypadkach.

Niekiedy również lekarz ordynuje leki cytoprotekcyjne (kwas ursodeoksycholowy lub preparaty: Heparegen, Hepa-Merz), pozwalają one chronić komórki wątrobowe przed uszkodzeniami, a także wspomagają ich procesy generacyjne. Warto rozważyć również na naturalne związki wspierające wątrobę. Dobrym przykładem jest chociażby silimaryna. Ten kompleks flawonolignanów pozyskiwany z ostropestu plamistego wykazuje silne właściwości antyoksydacyjne, ochronne i regeneracyjne na komórki wątrobowe, a dodatkowo daje efekty przeciwzapalne. Sylimaryna nie stanowi podstawy leczenia NAFLD, ale może być dobrym uzupełnieniem terapii. Dostępne na rynku preparaty z silimaryną to leki dostępne bez recepty:

• Sylimarol70*,
• Sylimarol Vita**

lub suplementy diety:

• Sylimarol Cholesterol,
• Sylimarol Detox,
• Sylimarol Gastro.

*SYLIMAROL® 70 mg, tabletka drażowana

Substancja czynna: 100 mg wyciągu suchego z łuski ostropestu plamistego (Silybi mariani fructus extractum siccum, DER 20-34:1, ekstrahent – metanol 90%). Wskazania do stosowania: wspomagająco w stanach rekonwalescencji po toksyczno-metabolicznych uszkodzeniach wątroby spowodowanych m.in. czynnikami toksycznymi (np. alkohol, środki ochrony roślin) oraz w niestrawności (wzdęcia, odbijania) po spożyciu ciężko strawnych pokarmów. Wspomagająco w dolegliwościach po przebyciu ostrych i przewlekłych chorób wątroby. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na którykolwiek ze składników lub rośliny z rodziny Compositae/Asteraceae. Nie przeprowadzono badań odnośnie stosowania sylimaryny u dzieci, dlatego nie zaleca się stosowania leku u dzieci poniżej 12 roku życia. Podmiot odpowiedzialny: Poznańskie Zakłady Zielarskie „Herbapol” S.A. ul. Towarowa 47-51, 61-896 Poznań.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

**SYLIMAROL® Vita 150 kapsułka twarda

Produkt złożony. Substancje czynne: 214,3 mg wyciągu suchego z łuski ostropestu plamistego (Silybi mariani fructus extractum siccum, 20-34:1) o zawartości nie mniej niż 150 mg flawonolignanów w przeliczeniu na sylibinę, witamina B1 (chlorowodorek tiaminy) 10 mg, witamina B2 (ryboflawina) 4 mg, witamina B6 (chlorowodorek pirydoksyny) 10 mg, witamina PP (nikotynamid) 10 mg, pantotenian wapnia 4 mg. Wskazania do stosowania: Wspomagająco w stanach rekonwalescencji po toksyczno-metabolicznych uszkodzeniach wątroby spowodowanych m.in. czynnikami toksycznymi (np. alkohol, środki ochrony roślin) oraz w niestrawności (wzdęcia, odbijania) po spożyciu ciężko-strawnych pokarmów. Wspomagająco w dolegliwośiach po przebyciu ostrych i przewlekłych chorób wątroby. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na którykolwiek ze skłdników lub na rośliny z rodziny Compositae/Asteraceae. Podmiot odpowiedzialny: Poznańskie Zakłady Zielarskie Herbapol S.A. w Poznaniu

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Tradycyjny produkt leczniczy roślinny z określonymi wskazaniami wynikającymi wyłącznie z długotrwałego stosowania.

Dieta przy NAFLD – co jeść?

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby to choroba metaboliczna. Dlatego też jednym z najważniejszych elementów leczenia, obok aktywności fizycznej, jest odpowiednio dobrana dieta. Warto stawiać na produkty o niskim indeksie glikemicznym (powodują stabilny i powolny wzrost poziomu glukozy we krwi po spożyciu), a także regularność posiłków. Co jeść przy NAFLD?

• Duże ilości warzyw (brokuły, szpinak, cukinia, papryka, pomidory),
• Umiarkowane ilości owoców (jagody, borówki, jabłka),
• Zdrowe tłuszcze bogate w kwasy omega-3 (oliwa z oliwek, orzechy i nasiona, tłuste ryby – łosoś, makrela, sardynki) – zmniejszają stan zapalny i wspierają metabolizm lipidów,
• Białko wysokiej jakości (chude mięso najlepiej drób, ryby, jaja, rośliny strączkowe – soczewica, ciecierzyca),
• Produkty pełnoziarniste (kasze – gryczana, jaglana, pełnoziarnisty ryż, pieczywo razowe),
• Produkty wspierające zdrowie wątroby (bogate w atyoksydanty kurkuma, zielona herbata).

Czego nie jeść przy stłuszczeniu wątroby?

• Słodyczy (m.in. czekolada, ciastka, żelki, batony),
• Żywności wysokoprzetworzonej, w tym fast-foodów (m.in. burgery, frytki, dania instant),
• Napojów słodzonych (m.in. cola, oranżada, napoje izotoniczne, słodzone soki),
• Produktów zawierających syrop glukozowo-fruktozowy (m.in. dżemy, deserki mleczne, niektóre jogurty, słabej jakości słodycze, soki do rozcieńczania),
• Produktów bogatych w tłuszcze nasycone (m.in. tłuste mięsa – karkówka, wieprzowina, ser żółty, serki topione, wysokotłuszczowy nabiał, smalec, masło w nadmiarze).

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD) to choroba, która przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo, jednak jej konsekwencje mogą być bardzo poważne. Coraz częściej mówi się o NAFLD jako o chorobie cywilizacyjnej. Ma to związek z tym, że na jej rozwój wpływa współczesny styl życia, tj. zarówno dieta bogata w żywność wysokoprzetworzoną, niezdrowe tłuszcze oraz cukry proste, jak i stres i zbyt mała aktywność fizyczna. Czy stłuszczenie wątroby można odwrócić? Tak, jeśli odpowiednio wcześnie zostaną podjęte kompleksowe, długoterminowe działania obejmujące zmianę stylu życia, odpowiednią dietę, a w określonych przypadkach również farmakoterapię. Wsparciem terapii NAFLD mogą być również preparaty naturalne zawierające sylimarynę, która wspomaga regenerację wątroby i wykazuje działanie antyoksydacyjne.