Estrogen – co oznacza jego poziom? Kiedy wykonać badanie?

Zarówno niedobór, jak i nadmiar estrogenów mogą powodować szereg niepokojących objawów, które często trudno od razu powiązać z gospodarką hormonalną. Kiedy warto zbadać poziom estrogenów? Jak interpretować wyniki i jakie skutki może mieć ich nieprawidłowe stężenie?

Czym są estrogeny i jaką pełnią funkcję?

Estrogeny to grupa hormonów płciowych, które odgrywają ważną rolę przede wszystkim w organizmie kobiety, choć występują również u mężczyzn. Są produkowane głównie przez jajniki, a w mniejszych ilościach także przez nadnercza i tkankę tłuszczową.

Do najważniejszych estrogenów należą estron (E1), estradiol (E2) i estriol (E3), wśród których największe znaczenie w okresie rozrodczym ma estradiol. Hormony te odpowiadają za prawidłowy rozwój i funkcjonowanie układu rozrodczego, regulację cyklu menstruacyjnego oraz przygotowanie organizmu do ewentualnej ciąży.

Niemniej jednak wpływają one na pracę całego organizmu, uczestnicząc m.in. w utrzymaniu odpowiedniej gęstości kości, wspierając gospodarkę lipidową oraz pomagając chronić układ sercowo-naczyniowy. Mają także wpływ na kondycję skóry, włosów i błon śluzowych, ponieważ wspierają nawilżenie tkanek i produkcję kolagenu.

Jednocześnie hormony te wpływają na koncentrację, pamięć i jakość snu oraz regulację nastroju. Estrogeny biorą również udział w regulacji metabolizmu i rozmieszczenia tkanki tłuszczowej w organizmie. U kobiet odpowiadają za rozwój drugorzędowych cech płciowych, takich jak rozwój piersi czy charakterystyczne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w okolicy bioder i ud.

Kiedy warto zbadać poziom estrogenów?

Badanie estrogenów wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy pojawiają się objawy mogące świadczyć o zaburzeniach hormonalnych. Hormony te wpływają na wiele procesów zachodzących w organizmie, dlatego zarówno ich niedobór, jak i nadmiar mogą powodować różne dolegliwości.

Oznaczenie estrogenów bywa pomocne w diagnostyce problemów związanych z cyklem menstruacyjnym, płodnością, okresem menopauzy czy zaburzeniami metabolicznymi. Badanie bywa także elementem diagnostyki zespołu policystycznych jajników (PCOS) oraz kontroli terapii hormonalnej.

Objawy niedoborów estrogenów

Niedobór estrogenów może wpływać na samopoczucie i funkcjonowanie organizmu. Do najczęściej występujących objawów zbyt niskiego poziomu estrogenów należą:

• nieregularne miesiączki lub brak miesiączki,
• uderzenia gorąca i nadmierna potliwość,
• suchość pochwy i dyskomfort podczas współżycia,
• pogorszenie kondycji skóry i włosów,
• obniżenie libido,
• problemy z koncentracją i pamięcią,
• wahania nastroju, drażliwość i spadek samopoczucia,
• trudności ze snem i przewlekłe zmęczenie.

Objawy nadmiaru estrogenów

Nasilenie dolegliwości przy podwyższonym poziomie estrogenów zależy od stopnia zaburzeń hormonalnych oraz indywidualnych predyspozycji organizmu. Do najczęstszych objawów nadmiaru estrogenów zalicza się:

• obfite lub bolesne miesiączki,
• tkliwość i obrzęk piersi,
• zatrzymanie wody w organizmie,
• uczucie ciężkości i wzdęcia,
• bóle głowy,
• przewlekłe zmęczenie,
• wahania nastroju i większą drażliwość,
• trudności z utrzymaniem prawidłowej masy ciała.

Jak wygląda badanie estrogenów i jak się przygotować?

Badanie estrogenów polega na oznaczeniu stężenia hormonów we krwi. Najczęściej analizowany jest estradiol.

Do badania zazwyczaj nie trzeba się przygotowywać w szczególny sposób, jednak przed pobraniem krwi warto unikać intensywnego wysiłku fizycznego, a dzień wcześniej także spożywania alkoholu. Zwykle nie ma konieczności wykonywania badania na czczo, chyba że lekarz zaleci inaczej lub razem z estradiolem oznaczane są również inne parametry wymagające bycia na czczo.

Normy estrogenów – interpretacja wyników

Interpretacja wyników badania estrogenów wymaga uwzględnienia wielu czynników, ponieważ poziom tych hormonów naturalnie zmienia się w zależności od wieku, płci oraz stanu fizjologicznego.

Normy u kobiet

U kobiet w wieku rozrodczym poziom estrogenów zmienia się wraz z przebiegiem cyklu menstruacyjnego. Najniższe wartości zwykle obserwuje się na początku cyklu, natomiast wzrost stężenia następuje przed owulacją. W drugiej połowie cyklu poziom hormonów ponownie ulega zmianom.

U kobiet niebędących w ciąży poziom estradiolu zwykle mieści się w przedziałach:

• w fazie pęcherzykowej – ok. 30– 120 pg/ml,
• w czasie owulacji – ok. 130 – 370 pg/ml,
• w fazie lutealnej – ok. 70 – 250 pg/ml.

Poziom estradiolu – normy w ciąży

W czasie ciąży poziom estrogenów stopniowo wzrasta, ponieważ hormony te odgrywają ważną rolę w utrzymaniu ciąży oraz przygotowaniu organizmu do porodu i laktacji:

• w I trymestrze prawidłowy poziom estradiolu zwykle mieści się w zakresie ok. 188-2497 pg/ml,
• w II trymestrze – ok. 1278 – 7192 pg/ml,
• w III trymestrze – ok. 6137 – 13460 pg/ml.

Normy estradiolu po menopauzie

Po menopauzie poziom estrogenów wyraźnie spada na skutek wygasania czynności hormonalnej jajników. Ich stężenie zwykle utrzymuje się na jednolitym poziomie wynoszącym ok. 20 – 30 pg/ml.

Normy u mężczyzn

U mężczyzn głównym estrogenem również jest estradiol (E2), a jego prawidłowe stężenie we krwi wynosi najczęściej od 11,2 do 50,4 pg/ml. Należy jednak pamiętać, że wartości te mogą różnić się w zależności od laboratorium, dlatego zawsze trzeba zwracać uwagę na zakresy referencyjne podane na wyniku badania.

Niedobór i nadmiar estrogenów – skutki zdrowotne

Skutki zaburzeń hormonalnych mogą pojawiać się stopniowo lub rozwijać się przez dłuższy czas, dlatego niepokojących objawów nie warto ignorować, szczególnie że wpływ estrogenów obejmuje wiele obszarów zdrowia jednocześnie.

Długotrwałe zaburzenia poziomu estrogenów mogą zwiększać ryzyko poważniejszych konsekwencji zdrowotnych.Do możliwych długoterminowych skutków nieprawidłowego poziomu estrogenów należą:

• pogorszenie gęstości kości,
• zwiększone ryzyko osteoporozy,
• zaburzenia metaboliczne,
• większe ryzyko problemów sercowo-naczyniowych,
• przewlekłe zaburzenia cyklu menstruacyjnego,
• trudności z płodnością,
• pogorszenie kondycji skóry i błon śluzowych,
• większa skłonność do rozwoju niektórych schorzeń hormonalnych.

Jak naturalnie regulować poziom estrogenów?

Na gospodarkę hormonalną w znacznej mierze wpływać może styl życia, dieta, aktywność fizyczna oraz jakość snu.

Duże znaczenie ma odpowiednio zbilansowana dieta bogata w składniki odżywcze wspierające układ hormonalny. W codziennym jadłospisie dobrze jest uwzględniać produkty zawierające zdrowe tłuszcze, błonnik, witaminy i minerały (m.in. witamina D, cynk, magnez, kwasy omega-3). Pomocne mogą być także produkty zawierające fitoestrogeny, czyli naturalne związki roślinne wykazujące podobne właściwości do estrogenów. Występują one m.in. w soi, siemieniu lnianym, ciecierzycy czy nasionach roślin strączkowych.

Produkcję hormonów może zaburzać zbyt niska, jak i zbyt wysoka masa ciała, w tym także nadmierna ilość tkanki tłuszczowej. Z kolei wsparciem dla prawidłowego metabolizmu i prawidłowej pracy układu hormonalnego może być regularna, umiarkowana aktywność fizyczna. Dla utrzymania równowagi hormonalnej ważne jest też unikanie przewlekłego stresu i odpowiednia ilość snu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Czy wysoki estrogen jest groźny?

Podwyższony poziom estrogenów może prowadzić do różnych zaburzeń hormonalnych i wpływać na samopoczucie oraz funkcjonowanie organizmu. Długotrwały nadmiar hormonów warto skonsultować z lekarzem, szczególnie jeśli towarzyszą mu objawy takie jak obfite miesiączki, bóle głowy czy zatrzymywanie wody w organizmie.

• Kiedy badać estrogen?

Badanie estrogenów warto wykonać w przypadku zaburzeń miesiączkowania, problemów z płodnością, objawów menopauzy lub podejrzenia zaburzeń hormonalnych.

• Jak obniżyć wysoki poziom estrogenów?

Pomocne może być utrzymanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie alkoholu oraz zdrowa, zbilansowana dieta. W przypadku wyraźnych zaburzeń hormonalnych konieczna może być również diagnostyka i leczenie prowadzone przez lekarza.

• Jakie badania wykonać wraz z badaniem estrogenów?

Poziom estrogenów często oznacza się razem z innymi hormonami, takimi jak progesteron, FSH, LH, prolaktyna czy testosteron. Zakres badań dobierany jest indywidualnie, w zależności od objawów i celów diagnostyki.