Mikrobiota jelitowa a patogeneza choroby hemoroidalnej. Czy dysbioza jest pierwotną przyczyną zaparć?

Mikrobiota jelitowa odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy przewodu pokarmowego. Jej zaburzenia obniżają perystaltykę, prowadząc do przewlekłych zaparć. Z kolei zaparcia stanowią jeden z głównych czynników ryzyka choroby hemoroidalnej. Jak zapobiegać zaparciom i nie dopuścić do rozwoju bolesnych hemoroidów?

Czym jest choroba hemoroidalna i jakie są jej najczęstsze przyczyny?

Choroba hemoroidalna to jedno z najczęściej diagnozowanych schorzeń proktologicznych, które dotyka od 10% do nawet 36% osób dorosłych. Choć potocznie mówi się o hemoroidach jako o chorobie, w rzeczywistości są to guzki krwawnicze, stanowiące fizjologiczną strukturą anatomiczną. Są one zlokalizowane w kanale odbytu, zbudowane z naczyń żylnych, tętniczych oraz tkanki łącznej. Do ich głównych funkcji należy uszczelnianie kanału odbytu, kontrola oddawania gazów i stolca oraz ochrona mięśni zwieraczy. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy dochodzi do ich powiększenia, stanu zapalnego lub wypadania. Wówczas dopiero mówi się o chorobie hemoroidalnej.

Wyróżnia się kilka stopni zaawansowania choroby hemoroidalnej, co ma związek z nasileniem dolegliwości i w dużym stopniu wskazuje, w jaki sposób powinno być prowadzone leczenie:

I stopień – brak wypadania guzków, możliwe krwawienie,

II stopień – guzki wypadają podczas defekacji, ale samoistnie się cofają,

III stopień – guzki wymagają ręcznego odprowadzenia,

IV stopień – guzki pozostają na zewnątrz i nie dają się odprowadzić.

Rozwój choroby hemoroidalnej jest zwykle wynikiem wielu różnych czynników, wśród których pojawiają się chociażby predyspozycje genetyczne, czy dysfunkcje hemodynamiczne i mechaniczne. Do najbardziej typowych czynników ryzyka i przyczyn hemoroidów należą:

• Przewlekłe zaparcia – jedna z głównych przyczyn hemoroidów; podczas defekacji twardego stolca występuje konieczność intensywnego parcia, co prowadzi do wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej, przeciążenia naczyń żylnych odbytu i stopniowego powiększania się guzków krwawniczych.
• Siedzący tryb życia – osłabia krążenie krwi w splotach hemoroidalnych, powodując ich stagnację i powiększenie,
• Dieta uboga w błonnik – zmniejsza objętość stolca, wpływa na jego większą twardość, utrudnia perystaltykę i zwiększa ryzyko urazów śluzówki podczas defekacji,
• Niewystarczające nawodnienie – sprzyja zaparciom,
• Otyłość i nadwaga – zwiększają ciśnienie w obrębie jamy brzusznej, co prowadzi do przeciążenia układu żylnego i sprzyja rozwojowi guzków krwawniczych
• Nieprawidłowe podnoszenie ciężarów – zwiększa ciśnienie w układzie żylnym miednicy i jamy brzusznej,
• Predyspozycje genetyczne – występujące w rodzinie osłabienie ścian naczyń żylnych i więzadeł utrzymujących guzki,
• Ciąża i poród siłami natury – zmiany hormonalne, wzrost ciśnienia żylnego i zaparcia w ciąży sprzyjają powstawaniu hemoroidów, podobnie jak silne parcie w czasie porodu,
• Długotrwałe przebywanie w toalecie – wydłużanie czasu parcia negatywnie wpływa na naczynia żylne odbytu.

Zaparcia a mikrobiota jelitowa

Mikrobiota to złożony ekosystem bakterii, wirusów i grzybów zasiedlających m.in. przewód pokarmowy. Jej prawidłowy skład w przewodzie pokarmowym warunkuje:

• produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA - maślan),
• regulację osi jelitowo-mózgowej,
• wpływ na napięcie mięśni gładkich jelit,
• utrzymanie integralności bariery jelitowej.

SCFA, zwłaszcza maślan, odgrywają kluczową rolę w stymulowaniu perystaltyki jelit i odżywianiu enterocytów (wyspecjalizowane komórki nabłonkowe wyściełające jelito cienkie). Zaburzenia w ich produkcji mogą prowadzić do spowolnienia pasażu jelitowego, co stanowi jeden z mechanizmów rozwoju zaparć.

Zaburzenia składu mikrobiomu pod kątem zwiększonej ilości mikroorganizmów zdolnych do wytwarzania metanu (np. Methanobrevibacter smithii), może prowadzić do spowolnienia motoryki jelit i przyczyniać się do rozwoju zaparć o charakterze przewlekłym (zjawisko obserwowane w przebiegu SIBO/IMO).

Co więcej, zaburzenia mikrobioty mogą niekorzystnie wpływać na produkcję neuroprzekaźników i tym samym przyczyniać się do nieprawidłowej regulacji perystaltyki, nadwrażliwości trzewnej i zaburzeń rytmu wypróżnień.

Dysbioza sprzyja powstawaniu przewlekłego, niskiego stopnia stanu zapalnego, który zaburza funkcję mięśni jelit, wpływa na motorykę przewodu pokarmowego i może nasilać objawy zaparć.

Jak leczyć hemoroidy skutecznie?

Skuteczne leczenie hemoroidów wymaga podejścia wielokierunkowego. Powinno ono obejmować łagodzenie objawów choroby, ale też eliminację przyczyn, w tym regulację rytmu wypróżnień. To właśnie przewlekłe zaparcia są jednym z najistotniejszych czynników prowadzących do rozwoju i nawrotów choroby hemoroidalnej.

Objawowe leczenie hemoroidów – jego podstawowym celem jest poprawa komfortu pacjenta poprzez redukcję najbardziej uciążliwych objawów, tj. krwawienia z odbytu, świąd, pieczenie, ból, uczucie dyskomfortu i niepełnego wypróżnienia. Zwykle pacjenci sięgają po leki do zastosowania miejscowego. Pomocne mogą okazać się leki o działaniu znieczulającym, ściągającym i przeciwzapalnym, np.

• Aesculan maść doodbytnicza*
• Aesculan żel doodbytniczy

Regularne stosowanie leczenia miejscowego zmniejsza stan zapalny, ogranicza objawy i poprawia jakość życia pacjenta. W przypadku ostrych objawów, leczenie miejscowe można uzupełnić sięgając po doustny lek z diosminą. Substancja ta poprawia funkcjonowanie układu żylnego, wpływając na jedną z głównych przyczyn choroby hemoroidalnej – niewydolność żylną w obrębie odbytu.

Regulacja rytmu wypróżnień – to najważniejszy, a często niedoceniany element leczenia hemoroidów. Bez eliminacji zaparć nawet najlepsze leczenie objawowe będzie dawało jedynie krótkotrwałe efekty. Dlatego celem terapii powinno być uzyskanie regularnych, miękkich stolców oddawanych bez wysiłku. Aby radzić sobie z zaparciami, należy pamiętać o diecie bogatej w błonnik, odpowiednim nawodnieniu oraz regularnej aktywności fizycznej. Wsparcie farmakologiczne stanowić mogą ponadto np.:

Alax tabletki drażowane* – lek na bazie naturalnych składników, działający łagodnie przeczyszczająco,

Alax mikrowlewki doodbytnicze – szczególnie przydatne w sytuacjach doraźnych, gdy konieczne jest szybkie i łagodne wywołanie defekacji bez intensywnego parcia.

Jak zapobiegać hemoroidom? – rola i wsparcie mikrobioty jelitowej

Profilaktyka choroby hemoroidalnej opiera się nie tylko na eliminacji czynników mechanicznych (takich jak parcie czy siedzący tryb życia), ale też na działaniach mających wspierać mikrobiotę. W końcu zaburzenia mikrobioty (dysbioza) mogą prowadzić do zaparć, które są jednym z głównych czynników ryzyka hemoroidów. Dlaczego jej skład jakościowy i ilościowy ma znaczenie w profilaktyce hemoroidów? Wpływa ona na:

• perystaltykę jelit,
• konsystencję stolca,
• stany zapalne błony śluzowej – istotny w kontekście podrażnień odbytu,
• funkcjonowanie osi jelito–mózg – wydzielanie neuroprzekaźników.

Jak zatem można wspierać mikrobiotę, a tym samym zapobiegać zaparciom i będących ich skutkiem hemoroidom?

• Dieta na hemoroidy bogata w błonnik pokarmowy, którego źródłem mogą być warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona, a także naturalne probiotyki (m.in. kefir, jogurty, kiszonki),
• Odpowiednie nawodnienie – zapewnia właściwą konsystencję stolca, a tym samym defekację,
• Regularna aktywność fizyczna - stymuluje perystaltykę jelit, poprawia ukrwienie narządów miednicy, korzystnie wpływa na skład mikrobioty jelitowej.
• Ograniczenie czynników sprzyjających dysbiozie – zalicza się do nich m.in. nadmierne stosowanie antybiotyków, dieta wysokoprzetworzona, przewlekły stres, niedobór snu.
• Uzupełnienie w diecie środków wspomagających mikrobiotę – preparaty probiotyczne, m.in. szczepy Bifidobacterium lactis mogą poprawiać całkowity czas pasażu jelitowego, częstotliwość wypróżnień oraz konsystencję stolca, a także preparaty zawierające maślan sodu.

Gdy jest to niezbędne, warto sięgać po środki wspomagające utrzymanie miękkiego stolca, np. makrogle, laktulozę.

Zależność między mikrobiotą jelitową, zaparciami i chorobą hemoroidalną ma charakter złożony i wieloczynnikowy. Dysbioza może być jednym z istotnych elementów inicjujących zaburzenia motoryki jelit, jednak rzadko stanowi jedyną, pierwotną przyczynę zaparć. Znacznie częściej jest ona częścią błędnego koła patofizjologicznego, w którym zaburzona mikrobiota sprzyja zaparciom, a przewlekłe zaparcia wtórnie pogłębiają nieprawidłowy skład mikrobiomu. Jak zatem powinna wyglądać skuteczna profilaktyka i leczenie choroby hemoroidalnej? Warto stawiać na kompleksowe podejście, łączące wsparcie mikrobiomu, regulację rytmu wypróżnień oraz leczenie objawowe, co pozwala nie tylko skutecznie łagodzić dolegliwości, ale przede wszystkim zapobiegać nawrotom choroby hemoroidalnej i poprawiać długoterminowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego.

*To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.