Przesiewowe badanie słuchu – na czym polega i dlaczego warto je wykonać?

Przesiewowe badanie słuchu pozwala wykryć ewentualne zaburzenia słuchu jeszcze przed pojawieniem się wyraźnych objawów, dlatego odgrywa ważną rolę w profilaktyce i diagnostyce. Na czym polega to badanie, kiedy się je wykonuje i jak interpretować jego wynik? Sprawdź, jakie sygnały mogą świadczyć o problemach ze słuchem u dzieci i kiedy warto zgłosić się do specjalisty.

Czym jest badanie przesiewowe słuchu?

Badanie przesiewowe słuchu to szybkie, nieinwazyjne badanie, którego celem jest wczesne wykrycie możliwych zaburzeń słuchu u osób, które nie zgłaszają jeszcze żadnych objawów lub u których nie rozpoznano wcześniej problemów ze słuchem. Tego typu badanie pozwala wyłonić pacjentów, którzy wymagają dokładniejszej oceny specjalistycznej.

Kiedy wykonuje się przesiewowe badanie słuchu?

W Polsce przesiewowe badanie słuchu standardowo wykonuje się u noworodków w pierwszych dniach po urodzeniu, najczęściej jeszcze podczas pobytu w szpitalu. Badania przesiewowe mogą być również wykonywane u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym w ramach programów profilaktycznych, ponieważ niektóre zaburzenia słuchu rozwijają się stopniowo lub pojawiają się dopiero po okresie noworodkowym.

W przypadku dorosłych badania przesiewowe słuchu zaleca się przede wszystkim osobom po 50. roku życia, u których wraz z wiekiem wzrasta ryzyko pogorszenia słuchu, a także osobom narażonym na przewlekły hałas, np. w miejscu pracy.

Wykonanie przesiewowego badania słuchu warto rozważyć również wtedy, gdy w rodzinie występowały choroby związane z niedosłuchem lub gdy przebyte infekcje, urazy czy stosowane leki mogły zwiększyć ryzyko uszkodzenia narządu słuchu.

Dlaczego przesiewowe badanie słuchu u noworodków jest tak ważne?

Przesiewowe badanie słuchu u noworodków pozwala wykryć wrodzone zaburzenia słuchu już w pierwszych dniach życia, kiedy dziecko jeszcze nie jest w stanie zasygnalizować problemu. Ma to ogromne znaczenie dla jego dalszego rozwoju, ponieważ prawidłowy słuch jest niezbędny do nauki rozpoznawania dźwięków, rozwoju mowy, komunikacji oraz budowania relacji z otoczeniem. Im wcześniej zostanie wykryty niedosłuch, tym szybciej można wdrożyć pogłębioną diagnostykę lub rehabilitację słuchu, a – w razie potrzeby – zastosować aparat słuchowy bądź implanty ślimakowe.

Jak przebiega przesiewowe badanie słuchu?

Badanie polega na umieszczeniu w przewodzie słuchowym niewielkiej sondy, która emituje ciche dźwięki i jednocześnie rejestruje reakcję ucha wewnętrznego. Najczęściej wykorzystuje się metodę emisji otoakustycznych (OAE), pozwalającą ocenić pracę komórek słuchowych w ślimaku.

U starszych dzieci i dorosłych częściej wykorzystuje się metodę audiometrii tonalnej, która wymaga aktywnego udziału osoby badanej. Podczas badania pacjent ma założone słuchawki, a jego zadaniem jest sygnalizowanie usłyszanego dźwięku, np. poprzez naciśnięcie przycisku.

W niektórych przypadkach, zwłaszcza u dzieci z grup ryzyka lub gdy uzyskany wynik budzi wątpliwości, stosuje się także badanie słuchowych potencjałów wywołanych pnia mózgu (AABR), które ocenia przewodzenie bodźców dźwiękowych w drodze słuchowej do pnia mózgu.

Jak interpretować wynik przesiewowego badania słuchu?

Wynik przesiewowego badania słuchu najczęściej przedstawiany jest jako prawidłowy lub nieprawidłowy. Wynik prawidłowy oznacza, że nie stwierdzono cech wskazujących na zaburzenia słuchu i nie ma podstaw do pogłębionej diagnostyki, o ile później nie wystąpią niepokojące objawy. Z kolei wynik nieprawidłowy nie jest jednoznaczny z rozpoznaniem niedosłuchu. Wskazuje jedynie, że uzyskany zapis nie spełnił kryteriów prawidłowego wyniku i wymaga ponownego badania lub rozszerzenia diagnostyki.

Najczęstsze przyczyny zaburzeń słuchu u dzieci

Zaburzenia słuchu u dzieci mogą mieć różne podłoże i występować zarówno od urodzenia, jak i rozwinąć się w późniejszym okresie życia. Do najczęstszych przyczyn należą wady wrodzone, nawracające infekcje uszu, uwarunkowania genetyczne oraz powikłania związane z przebiegiem ciąży, porodu lub okresem noworodkowym.

Wrodzony niedosłuch

Wrodzony niedosłuch może obejmować jedno lub dwoje uszu. Może mieć też różne nasilenie – od lekkiego ubytku słuchu po głęboki niedosłuch. Przyczyną mogą być nieprawidłowości w budowie ucha, zaburzenia rozwoju narządu słuchu lub czynniki, które oddziaływały na dziecko jeszcze w okresie życia płodowego, takie jak niektóre infekcje przebyte przez matkę.

Infekcje uszu

Infekcje uszu to jedna z najczęstszych przyczyn pogorszenia słuchu u dzieci, szczególnie ostre i wysiękowe zapalenie ucha. Gromadzący się w ich przebiegu za błoną bębenkową płyn utrudnia prawidłowe przewodzenie dźwięków i może prowadzić do czasowego niedosłuchu. Ryzyko takich infekcji jest największe u małych dzieci ze względu na budowę trąbki słuchowej, która jest krótsza i ułożona bardziej poziomo niż u dorosłych.

Czynniki genetyczne

Zaburzenia słuchu mogą być dziedziczone lub wynikać z nowych mutacji genetycznych, które pojawiły się jeszcze przed narodzinami dziecka. Mogą one występować jako izolowany problem lub stanowić element zespołów genetycznych obejmujących również inne narządy i układy. Warto wiedzieć, że obecność przypadków niedosłuchu w rodzinie zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia podobnych zaburzeń u dziecka.

Powikłania okołoporodowe

Na rozwój zaburzeń słuchu mogą wpływać także powikłania związane z okresem okołoporodowym. Do czynników zwiększających ryzyko należą m.in.:

• znaczne wcześniactwo,
• bardzo mała masa urodzeniowa,
• ciężkie niedotlenienie podczas porodu,
• ciężka żółtaczka noworodków wymagająca intensywnego leczenia,
• ciężkie zakażenia występujące we wczesnym okresie życia.

Objawy, które mogą świadczyć o problemach ze słuchem

Problemy ze słuchem u dzieci nie zawsze są łatwe do zauważenia. Niektóre objawy mogą być mylnie przypisywane problemom z koncentracją, opóźnieniu rozwoju mowy lub trudnościom w nauce. Do najczęstszych objawów mogących wskazywać na zaburzenia słuchu należą:

• brak reakcji na głośne dźwięki lub wołanie po imieniu,
• opóźniony rozwój mowy lub niewyraźna wymowa,
• częste proszenie o powtórzenie wypowiedzi,
• zwiększanie głośności telewizora, radia lub innych urządzeń,
• trudności ze zrozumieniem poleceń, zwłaszcza w hałaśliwym otoczeniu,
• wrażenie, że dziecko nie słyszy lub ignoruje polecenia,
• częste przekręcanie usłyszanych słów,
• problemy z koncentracją podczas zajęć i nauki,
• gorsze wyniki w nauce wynikające z trudności w odbiorze informacji słownych,
• skargi na uczucie zatkanego ucha lub pogorszenie słyszenia,
• częste infekcje uszu, którym towarzyszy przejściowe pogorszenie słuchu,
• zwracanie jednego ucha w kierunku źródła dźwięku lub słuchanie głównie jednym uchem.

Kiedy zgłosić się do audiologa lub laryngologa?

Konsultacje z audiologiem lub laryngologiem warto rozważyć, gdy pojawiają się objawy mogące wskazywać na pogorszenie słuchu lub gdy wynik przesiewowego badania słuchu wymaga dalszej diagnostyki.

Do specjalisty należy udać się także w przypadku nagłego pogorszenia słuchu, nawracających infekcji uszu, uczucia zatkanego ucha, szumów usznych czy trudności z rozumieniem mowy, szczególnie w hałaśliwym otoczeniu.

U dzieci niepokojącym sygnałem może być również opóźniony rozwój mowy, brak reakcji na dźwięki lub problemy z wykonywaniem prostych poleceń.

Konsultacja jest wskazana również wtedy, gdy rodzice lub opiekunowie zauważają zmianę zachowania dziecka sugerującą trudności z odbiorem dźwięków, nawet jeśli wcześniejsze badania nie wykazały nieprawidłowości.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Czy przesiewowe badanie słuchu boli?

Nie. Przesiewowe badanie słuchu jest całkowicie bezbolesne i nieinwazyjne. Trwa zaledwie kilka minut i nie wymaga znieczulenia ani specjalnego przygotowania.

• Czy nieprawidłowy wynik oznacza głuchotę?

Nie. Nieprawidłowy wynik nie oznacza głuchoty ani trwałego niedosłuchu. Wskazuje jedynie, że konieczne jest powtórzenie badania lub wykonanie dokładniejszej diagnostyki w celu ustalenia przyczyny.

• Czy dorośli również powinni wykonywać badania przesiewowe słuchu?

Tak. Badania przesiewowe są zalecane szczególnie osobom starszym, narażonym na długotrwały hałas oraz wszystkim, którzy zauważają pierwsze objawy pogorszenia słuchu lub należą do grup ryzyka.

• Gdzie można wykonać badanie słuchu?

Badanie słuchu można wykonać w poradniach audiologicznych i laryngologicznych, wybranych placówkach POZ, gabinetach profilaktyki słuchu oraz podczas akcji profilaktycznych organizowanych przez placówki medyczne i fundacje.