RTG kręgosłupa – jak wygląda badanie, kiedy się je wykonuje?

RTG kręgosłupa to jedno z najczęściej wykorzystywanych badań obrazowych. Pomaga ocenić stan kręgów i wykryć wiele zmian w obrębie kręgosłupa. Kiedy lekarz może zlecić prześwietlenie kręgosłupa, jakie schorzenia można rozpoznać dzięki badaniu i czym różni się RTG od rezonansu magnetycznego?

Czym jest RTG kręgosłupa?

RTG kręgosłupa, nazywane również prześwietleniem kręgosłupa, to jedno z podstawowych badań obrazowych wykorzystywanych w diagnostyce schorzeń i urazów kręgosłupa. Opiera się na wykorzystaniu promieniowania rentgenowskiego i umożliwia uzyskanie obrazu struktur kostnych ocenę budowy i ustawienia kręgów oraz stawów międzywyrostkowych, a także ich wzajemnego położenia. W zależności od potrzeb diagnostycznych badanie może obejmować cały kręgosłup albo wybrany odcinek.

Jakie zmiany można wykryć na zdjęciu RTG kręgosłupa?

Zdjęcie RTG kręgosłupa pozwala uwidocznić i ocenić ustawienie kręgów, ich kształt oraz ciągłość, dzięki czemu może wykazać m.in. złamania, przemieszczenia, deformacje czy zmiany zwyrodnieniowe. W obrazie RTG widoczne bywają także zwężenia przestrzeni międzykręgowych, które mogą pośrednio sugerować dyskopatię, osteofity (wyrośla kostne), zmiany pourazowe czy niektóre wady wrodzone kręgosłupa. W określonych sytuacjach badanie może dostarczyć również informacji sugerujących obecność zmian zapalnych lub nowotworowych w obrębie struktur kostnych, jednak zwykle wymagają one dalszej diagnostyki z wykorzystaniem bardziej czułych metod obrazowania.

Kiedy wykonuje się RTG kręgosłupa?

Wskazania do wykonania zdjęcia RTG kręgosłupa obejmują zarówno nagłe dolegliwości pojawiające się po urazie, jak i przewlekłe problemy rozwijające się stopniowo.

Ból kręgosłupa i ograniczenie ruchomości

Jednym z najczęstszych wskazań do wykonania RTG kręgosłupa jest utrzymujący się ból pleców lub szyi. Badanie może zostać również zlecone w przypadku ograniczenia ruchomości kręgosłupa, sztywności czy trudności z wykonywaniem codziennych czynności.

Urazy i podejrzenie złamań

RTG to również standardowe badanie wykonywane po urazach kręgosłupa wynikających m.in. z upadków z wysokości, wypadków drogowych czy urazów sportowych. Pozwala bowiem szybko ocenić, czy doszło do złamania, pęknięcia lub przemieszczenia kręgów. Badanie często wykonuje się także przy podejrzeniu niestabilności kręgosłupa.

Wady postawy i skolioza

Prześwietlenie kręgosłupa jest też wykorzystywane w diagnostyce oraz kontroli wad postawy, takich jak skolioza, nadmierna kifoza czy pogłębiona lordoza. Zdjęcie RTG pozwala lekarzowi ocenić stopień wykrzywienia kręgosłupa i jego ustawienie oraz monitorować postęp zmian w kolejnych badaniach.

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa

RTG kręgosłupa wykonuje się także przy podejrzeniu zmian zwyrodnieniowych, które mogą rozwijać się z wiekiem lub być następstwem długotrwałych przeciążeń. Badanie pozwala uwidocznić zmiany kostne, zwężenia przestrzeni międzykręgowych czy nieprawidłowości w ustawieniu kręgów.

Jakie odcinki kręgosłupa można ocenić podczas badania?

W zależności od wskazań RTG może obejmować:

• odcinek szyjny – obejmuje siedem kręgów znajdujących się w obrębie szyi. Jego badanie wykonuje się dla oceny jego budowy, ustawienia oraz ewentualnych zmian kostnych,
• odcinek piersiowy – składa się z dwunastu kręgów połączonych z żebrami. RTG odcinka piersiowego pozwala ocenić ułożenie kręgów oraz zachowanie prawidłowej krzywizny kręgosłupa,
• odcinek lędźwiowy – tworzy go pięć największych kręgów, które przenoszą znaczną część ciężaru ciała. Jest to jeden z najczęściej prześwietlanych odcinków kręgosłupa,
• odcinek krzyżowo-lędźwiowy – obejmuje dolną część odcinka lędźwiowego oraz kość krzyżową. RTG odcinka krzyżowo-lędźwiowego jest zlecane najczęściej wtedy, gdy konieczna jest ocena przejścia pomiędzy tymi strukturami.

Jak wygląda RTG kręgosłupa?

RTG kręgosłupa jest krótkim i bezbolesnym badaniem wykonywanym w pracowni rentgenowskiej przez elektroradiologa. Przed badaniem należy zdjąć odzież i biżuterię z okolicy poddawanej badaniu i – jeżeli to konieczne – założyć odzież ochronną. Następnie pacjent ustawia się przy aparacie rentgenowskim, zgodnie z zaleceniami personelu. W zależności od ocenianego odcinka kręgosłupa, badanie wykonuje się w pozycji stojącej lub leżącej. Najczęściej badanie obejmuje dwie projekcje – przednio-tylną (AP) oraz boczną. Podczas wykonywania zdjęcia nie wolno się ruszać. Niekiedy zalecane jest również wstrzymanie oddechu na kilka sekund.

Czy do RTG kręgosłupa trzeba się przygotować?

RTG kręgosłupa w większości przypadków nie wymaga specjalnego przygotowania. Wyjątkiem są sytuacje, kiedy lekarz zleca prześwietlenie odcinka lędźwiowego lub lędźwiowo-krzyżowego. Wtedy zalecana może być lekkostrawna dieta, którą stosuje się 1-2 dni przed badaniem, oraz unikanie produktów powodujących wzdęcia. Niekiedy rekomendowane jest także zastosowanie preparatu zmniejszającego ilość gazów jelitowych, a w rzadkich przypadkach – środka przeczyszczającego.

Czy RTG kręgosłupa jest bezpieczne?

Podczas badania RTG wykorzystywane jest promieniowanie jonizujące, jednak jego dawka stosowana podczas pojedynczego badania jest niewielka i ściśle kontrolowana. Nowoczesne aparaty rentgenowskie pozwalają uzyskać wysokiej jakości obrazy przy możliwie najniższej ekspozycji, zgodnie z zasadą ALARA (ang. As Low As Reasonably Achievable), która zakłada ograniczenie dawki promieniowania do niezbędnego minimum.

Przeciwwskazania do wykonania RTG kręgosłupa

Najważniejszym względnym przeciwwskazaniem do wykonania RTG kręgosłupa jest ciąża, zwłaszcza pierwszy trymestr. Promieniowanie jonizujące może niekorzystnie wpływać na rozwijający się płód, dlatego badanie RTG u kobiet w ciąży wykonuje się wyłącznie wtedy, gdy jest ono bezwzględnie konieczne i nie można zastąpić go inną metodą obrazową.

Ostrożność zachowuje się również u dzieci i młodzieży. Jeśli jednak istnieją uzasadnione wskazania medyczne, badanie u dzieci przeprowadza się z zastosowaniem odpowiednich zasad ochrony radiologicznej oraz możliwie najmniejszej dawki promieniowania.

RTG kręgosłupa a rezonans magnetyczny – czym różnią się te badania?

RTG wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie i najlepiej obrazuje struktury kostne, z kolei rezonans magnetyczny (MRI) opiera się na działaniu silnego pola magnetycznego oraz fal radiowych, dzięki czemu umożliwia szczegółową ocenę tkanek miękkich. RTG pozwala na szybką ocenę budowy i ustawienia kręgów, podczas gdy MRI kręgosłupa dostarcza znacznie dokładniejsze informacje o strukturach, których nie można ocenić na zdjęciach rentgenowskich, takich jak krążki międzykręgowe, rdzeń kręgowy, korzenie nerwowe, więzadła czy mięśnie.

Badanie RTG trwa zazwyczaj kilka minut i jest szeroko dostępne, dlatego często stanowi pierwszy etap diagnostyki. Rezonans zazwyczaj trwa nieco dłużej i nie może być wykonywany u wszystkich pacjentów.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Czy można zrobić RTG kręgosłupa bez skierowania?

Tak, w prywatnych placówkach RTG kręgosłupa można wykonać bez skierowania. Skierowanie jest natomiast wymagane, jeśli badanie ma być wykonane w ramach świadczeń finansowanych przez NFZ.

• Czy RTG kręgosłupa pokaże przepuklinę krążka międzykręgowego?

RTG nie pozwala na bezpośrednią ocenę krążków międzykręgowych. Może jedynie pośrednio sugerować ich uszkodzenie, np. poprzez zwężenie przestrzeni międzykręgowej. Potwierdzenie przepukliny wymaga najczęściej rezonansu magnetycznego.

• Co wykrywa RTG kręgosłupa?

RTG pozwala wykryć m.in. złamania, wady postawy, skrzywienia kręgosłupa, zmiany zwyrodnieniowe, przemieszczenia kręgów oraz inne nieprawidłowości dotyczące struktur kostnych.

• Co jest dokładniejsze – RTG czy rezonans?

To zależy od celu badania. RTG lepiej obrazuje kości, natomiast rezonans magnetyczny zapewnia dokładniejszą ocenę tkanek miękkich, takich jak krążki międzykręgowe, rdzeń kręgowy oraz korzenie nerwowe.