Promieniowanie słoneczne wpływa na organizm zarówno korzystnie, jak i niekorzystnie. Z jednej strony wspomaga syntezę witaminy D, z drugiej może prowadzić do fotostarzenia skóry, przebarwień, oparzeń słonecznych, a nawet rozwoju nowotworów skóry. Dlatego jednym z najważniejszych elementów codziennej pielęgnacji jest stosowanie preparatów z filtrem przeciwsłonecznym. W praktyce wiele osób nadal nie wie, czym dokładnie jest SPF, jak działa ochrona przeciwsłoneczna oraz jaki krem z filtrem wybrać do swoich potrzeb. Wyjaśniamy najważniejsze kwestie związane z ochroną skóry przed promieniowaniem UV.
Zdrowa skóra i uroda
SPF – czym jest wskaźnik ochrony przeciwsłonecznej i jak wybrać odpowiedni krem z filtrem?
Specjalista w dziedzinie farmacjimgr farm. Szymon Dybalski
Data publikacji: 03.06.2026 Data ostatniej aktualizacji: 03.06.2026
Czym jest SPF i co oznacza wskaźnik ochrony przeciwsłonecznej?
SPF (Sun Protection Factor) to wskaźnik określający poziom ochrony skóry przed promieniowaniem UVB, które odpowiada przede wszystkim za powstawanie oparzeń słonecznych oraz uszkodzenia DNA komórek skóry.
Wartość SPF informuje, ile razy dłużej można przebywać na słońcu bez wystąpienia poparzenia słonecznego w porównaniu do sytuacji, gdy nie zastosowano żadnej ochrony przeciwsłonecznej. Współczynnik ochrony przeciwsłonecznej wylicza się ze wzoru: SPF = MED skóry chronionej / MED skóry niechronionej, gdzie MED (Minimal Erythema Dose) to minimalna dawka promieniowania wywołująca widoczne zaczerwienienie skóry.
Najczęściej spotykane wartości SPF to:
- SPF 15 – blokuje około 93% promieniowania UVB,
- SPF 30 – blokuje około 97% promieniowania UVB,
- SPF 50 – blokuje około 98% promieniowania UVB,
- SPF 50+ – zapewnia bardzo wysoką ochronę.
Należy pamiętać, że żaden filtr nie chroni skóry w 100%. Różnice procentowe między SPF 30 a SPF 50 wydają się niewielkie, jednak w przypadku osób z jasną karnacją, chorobami skóry lub zwiększonym ryzykiem nowotworów mogą mieć istotne znaczenie.
Warto również wiedzieć, że sam wskaźnik SPF nie informuje o ochronie przed promieniowaniem UVA. Dlatego wybierając kosmetyk, należy zwracać uwagę na oznaczenie UVA w kółku, które świadczy o szerokim spektrum ochrony.
Może zainteresuje Cię...
Jak działają filtry przeciwsłoneczne i przed czym chronią?
Promieniowanie ultrafioletowe docierające do powierzchni ziemi składa się głównie z promieniowania UVA i UVB.
Promieniowanie UVB:
- odpowiada za oparzenia słoneczne,
- zwiększa ryzyko rozwoju raka skóry,
- uszkadza materiał genetyczny komórek.
Promieniowanie UVA:
- przenika głębiej do skóry,
- przyspiesza proces starzenia,
- sprzyja powstawaniu przebarwień,
- zwiększa ryzyko nowotworów skóry.
Zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej proporcja ochrony UVA do UVB powinna wynosić co najmniej 1:3. Nowoczesne preparaty do ochrony przeciwsłonecznej SPF zawierają składniki, które ograniczają ilość promieniowania docierającego do skóry.
Regularne stosowanie filtrów pomaga chronić przed:
- oparzeniami słonecznymi,
- przebarwieniami pozapalnymi i hormonalnymi,
- fotostarzeniem skóry,
- utratą jędrności,
- zmarszczkami,
- uszkodzeniami DNA komórek,
- rozwojem nowotworów skóry.
Jak dobrać SPF do fototypu skóry i poziomu ekspozycji na słońce?
Dobór odpowiedniego SPF powinien uwzględniać nie tylko porę roku, ale również fototyp skóry, miejsce pobytu oraz czas ekspozycji na promieniowanie UV.
Osoby o bardzo jasnej cerze, jasnych włosach i piegach należą zwykle do fototypu I lub II. Ich skóra łatwo ulega poparzeniom, dlatego zalecana jest ochrona SPF 50+.
Dla osób o średniej karnacji odpowiedni będzie SPF 30-50, natomiast osoby o ciemniejszej skórze mogą stosować niższe wartości, jednak nadal powinny korzystać z ochrony przeciwsłonecznej.
Przy wyborze poziomu ochrony przeciwsłonecznej warto brać pod uwagę nie tylko typ skóry, ale również warunki otoczenia. Wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza natężenie promieniowania UV staje się większe, dlatego w górach skóra jest bardziej narażona na jego działanie. Dodatkowo niektóre powierzchnie odbijają promienie słoneczne, zwiększając ekspozycję – szczególnie śnieg, ale także woda i piasek. Z tego względu podczas pobytu nad morzem, jeziorem czy w górach zaleca się stosowanie preparatów z wyższym SPF niż na co dzień.
Szczególnie wysoki SPF warto wybierać:
- podczas wakacji w krajach o dużym nasłonecznieniu,
- w górach,
- nad wodą,
- po zabiegach kosmetologicznych,
- podczas stosowania retinoidów i kwasów,
- przy skłonności do przebarwień.
Więcej informacji dotyczących bezpiecznej ekspozycji na słońce można znaleźć w artykule:
Nasza rekomendacja
Skutki braku ochrony przeciwsłonecznej dla skóry i zdrowia
Nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV wywołuje szereg niekorzystnych zmian w organizmie. Część z nich pojawia się natychmiast, a inne rozwijają się przez wiele lat.
Do najczęstszych skutków braku ochrony przeciwsłonecznej należą:
- oparzenia słoneczne,
- przesuszenie skóry,
- przebarwienia,
- utrata elastyczności,
- rozszerzone naczynka,
- przedwczesne zmarszczki,
- rogowacenie słoneczne,
- nowotwory skóry, w tym czerniak.
Szacuje się, że promieniowanie UV jest głównym czynnikiem odpowiedzialnym za większość oznak przedwczesnego starzenia skóry. Około 40-50. roku życia może ono odpowiadać nawet za 80% widocznych zmian, takich jak zmarszczki, przebarwienia, utrata jędrności i elastyczności skóry oraz różnego rodzaju zmiany rogowaceniowe.
SPF do twarzy i ciała – czym różnią się produkty?
Choć wiele osób stosuje jeden preparat na całe ciało, produkty przeznaczone do twarzy i ciała różnią się składem oraz właściwościami.
Kremy do twarzy często zawierają dodatkowo:
- składniki nawilżające,
- antyoksydanty,
- substancje przeciwstarzeniowe,
- składniki regulujące wydzielanie sebum.
Preparaty do ciała mają zwykle lżejszą formułę umożliwiającą aplikację na większą powierzchnię skóry.
Przy wyborze produktu warto kierować się indywidualnymi potrzebami skóry.
Pomocne mogą być także wskazówki zawarte w artykule:
Jak prawidłowo stosować krem z filtrem SPF?
Nawet najlepszy krem z filtrem nie zapewni skutecznej ochrony, jeśli będzie stosowany nieprawidłowo.
Najważniejsze zasady stosowania SPF:
- nakładaj preparat około 15-20 minut przed wyjściem na słońce,
- stosuj odpowiednią ilość produktu,
- pokrywaj wszystkie odsłonięte partie ciała,
- reaplikuj filtr co 2-3 godziny,
- ponawiaj aplikację po kąpieli, wycieraniu ręcznikiem lub intensywnym poceniu się.
Stosowanie kremu z filtrem nie blokuje całkowicie procesu opalania, lecz sprawia, że przebiega on stopniowo i bardziej równomiernie. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko wystąpienia oparzeń słonecznych oraz podrażnienia skóry, a uzyskana opalenizna często utrzymuje się dłużej. Warto jednak pamiętać, że nawet wysoki SPF nie zapewnia pełnej ochrony przed skutkami promieniowania UV. Filtry przeciwsłoneczne ograniczają uszkodzenia skóry, ale nie eliminują ich całkowicie, dlatego podstawą bezpiecznej ekspozycji na słońce pozostają umiar oraz odpowiednie zachowania ochronne.
Po ekspozycji na słońce warto stosować kosmetyki po opalaniu łagodzące i regenerujące, które pomagają przywrócić równowagę skórze, a także utrwalić opaleniznę.
Filtry chemiczne i mineralne – różnice, zalety i zastosowanie
Preparaty przeciwsłoneczne zawierają dwa podstawowe rodzaje filtrów.
Filtry chemiczne
Filtry chemiczne absorbują energię promieniowania UV i przekształcają ją w ciepło.
Ich zalety:
- lekka konsystencja,
- brak białego filmu,
- dobra współpraca z makijażem.
Filtry fizyczne (mineralne)
Filtry mineralne zawierają najczęściej tlenek cynku lub dwutlenek tytanu.
Ich zalety:
- bardzo dobra tolerancja,
- mniejsze ryzyko podrażnień,
- możliwość stosowania u dzieci i osób z wrażliwą skórą.
Obecnie wiele nowoczesnych preparatów łączy oba typy filtrów, zapewniając szerokie spektrum ochrony i wysoki komfort stosowania. Do kosmetyków dodawane są też antyoksydanty – witaminy E i C, koenzym Q10 oraz beta-karoten. Ich zadaniem jest wychwytywanie wolnych rodników tlenowych powstających pod wpływem promieniowania UV.
Osoby, które chcą uzyskać efekt opalenizny bez ekspozycji na promieniowanie UV, mogą rozważyć stosowanie samoopalaczy i kosmetyków brązujących.
Więcej na ten temat przeczytasz w artykule:
Współczynnik SPF – najczęściej zadawane pytania
Czy krem z filtrem SPF trzeba stosować przez cały rok?
Tak. Promieniowanie UVA dociera do skóry niezależnie od pory roku oraz zachmurzenia. Dlatego dermatolodzy zalecają codzienne stosowanie SPF przez cały rok.
Czy można używać tego samego SPF do twarzy i ciała?
Można, jednak preparaty do twarzy są zwykle lepiej dostosowane do potrzeb skóry twarzy i rzadziej powodują uczucie ciężkości lub zapychanie porów.
Jaki SPF wybrać dla niemowlęcia i dziecka?
Dzieci powinny stosować preparaty o bardzo wysokiej ochronie SPF 50+, najlepiej zawierające filtry mineralne. Niemowlęta poniżej 6. miesiąca życia nie powinny być narażane na bezpośrednie działanie promieni słonecznych.
Jaki SPF sprawdzi się przy cerze trądzikowej?
Najlepiej wybierać lekkie, niekomedogenne formuły oznaczone jako przeznaczone do skóry tłustej lub trądzikowej. Zwykle rekomendowany jest SPF 50.
Czy krem z SPF może zapychać pory?
Niektóre produkty mogą sprzyjać powstawaniu zaskórników, jednak nowoczesne dermokosmetyki są projektowane tak, aby zminimalizować ryzyko komedogenności.
Co nakładać najpierw – krem pielęgnacyjny czy SPF?
Najpierw należy zastosować produkty pielęgnacyjne, a krem z filtrem SPF nałożyć jako ostatni etap porannej rutyny pielęgnacyjnej.
Jak często reaplikować SPF w ciągu dnia?
Preparat należy nakładać ponownie co około 2 godziny podczas przebywania na zewnątrz oraz po kąpieli, spoceniu się lub wycieraniu skóry ręcznikiem.
