Badanie PET (PET-CT) – co to jest, co wykrywa i jak przebiega?

Badanie PET to nowoczesna metoda diagnostyczna, która pozwala zobrazować procesy zachodzące w organizmie i wykryć obszary o nieprawidłowej aktywności komórkowej. Na czym dokładnie polega badanie PET, co można dzięki niemu wykryć i jak wygląda procedura krok po kroku? Sprawdź, jak przygotować się do badania, jak interpretować jego wynik oraz czym PET różni się od tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego.

Czym jest badanie PET?

PET, czyli pozytonowa tomografia emisyjna (ang. positron emission tomography), to metoda obrazowania stosowana w medycynie nuklearnej, która pozwala oceniać aktywność metaboliczną i wybrane procesy zachodzące w komórkach oraz tkankach. W przeciwieństwie do badań obrazowych skupiających się przede wszystkim na budowie anatomicznej narządów, PET dostarcza informacji o ich funkcjonowaniu na poziomie komórkowym. Dzięki temu może uwidocznić nieprawidłowe obszary jeszcze zanim zmiany w ich strukturze staną się wyraźne w innych badaniach obrazowych.

Na czym polega badanie PET?

Badanie PET polega na podaniu dożylnym radiofarmaceutyku, czyli substancji zawierającej niewielką ilość pierwiastka promieniotwórczego. Po wstrzyknięciu znacznik krąży wraz z krwią i jest wychwytywany przez określone tkanki. W przypadku najczęściej stosowanego radiofarmaceutyku – fluorodeoksyglukozy znakowanej fluorem-18 (18F-FDG) – znacznik zachowuje się podobnie do glukozy, dlatego gromadzi się w miejscach o zwiększonym zapotrzebowaniu na ten cukier.

Aparat PET wyposażony jest w pierścienie detektorów rejestrujących promieniowanie powstające w organizmie po rozpadzie radioaktywnego znacznika. Dochodzi wówczas do emisji pozytonu, który po zetknięciu z elektronem prowadzi do powstania dwóch fotonów poruszających się w przeciwnych kierunkach. Detektory rejestrują te sygnały, a komputer przetwarza je na obrazy pokazujące rozmieszczenie radiofarmaceutyku w organizmie. Pozwala to zobaczyć obszary o większej lub mniejszej koncentracji znacznika.

Co wykrywa badanie PET?

Badanie PET pozwala wykrywać obszary o nieprawidłowej aktywności metabolicznej tkanek. Zakres informacji uzyskiwanych podczas badania zależy od zastosowanego radiofarmaceutyku, ponieważ poszczególne znaczniki mogą uwidaczniać inne procesy zachodzące w organizmie. Najczęściej stosowany 18F-FDG umożliwia ocenę metabolizmu glukozy. Ma to szczególne znaczenie w diagnostyce chorób nowotworowych, ale PET wykorzystuje się również do oceny wybranych zaburzeń neurologicznych i sercowo-naczyniowych.

Badanie PET w diagnostyce nowotworów

W onkologii PET jest wykorzystywany przede wszystkim do wykrywania aktywnych metabolicznie zmian podejrzanych o proces nowotworowy oraz określania zasięgu choroby. W przypadku badania z użyciem 18F-FDG komórki wielu nowotworów zużywają więcej glukozy niż prawidłowe tkanki, dlatego mogą wykazywać zwiększony wychwyt znacznika. PET/CT pomaga wówczas zlokalizować ogniska choroby i ocenić, czy proces obejmuje również inne części organizmu. Badanie może być także stosowane do oceny skuteczności leczenia oraz wykrywania wznowy nowotworu.

Zastosowanie badanie PET poza onkologią

PET wykorzystuje się również w diagnostyce wybranych chorób układu nerwowego i sercowo-naczyniowego. W neurologii badanie może służyć między innymi do oceny zaburzeń pamięci, niektórych rodzajów padaczki oraz innych chorób ośrodkowego układu nerwowego. Odpowiednio dobrane znaczniki pozwalają oceniać aktywność metaboliczną mózgu lub określone procesy molekularne zachodzące w jego tkankach.

W kardiologii PET może być stosowany do oceny metabolizmu i żywotności mięśnia sercowego oraz do określenia, które obszary serca mogą odnieść korzyść z przywrócenia prawidłowego przepływu krwi. Wykorzystuje się go również w wybranych badaniach perfuzji mięśnia sercowego, między innymi w diagnostyce choroby wieńcowej i ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego.

Jak przygotować się do badania PET?

Sposób przygotowania do badania PET zależy od zastosowanego radiofarmaceutyku i rodzaju wykonywanego badania. W przypadku najczęściej wykonywanego badania z użyciem 18F-FDG konieczne jest pozostanie na czczo przez kilka godzin przed podaniem znacznika.

Należy unikać napojów zawierających cukier i kalorii, ponieważ mogą wpływać na stężenie glukozy i sposób gromadzenia się znacznika w organizmie.

W dniu poprzedzającym badanie zaleca się unikanie intensywnego wysiłku fizycznego, który może zmienić zużycie glukozy przez mięśnie i wpłynąć na uzyskany obraz. Istotne jest również odpowiednie nawodnienie organizmu, przede wszystkim poprzez picie wody.

Szczególnego przygotowania wymagają osoby z cukrzycą, ponieważ nieprawidłowe stężenie glukozy i insuliny we krwi może wpływać na jakość badania. Nie należy jednak samodzielnie odstawiać ani zmieniać dawkowania leków przeciwcukrzycowych lub innych preparatów. Sposób ich przyjmowania przed PET powinien zostać ustalony z lekarzem lub pracownią wykonującą badanie.

Jak przebiega badanie?

Badanie PET rozpoczyna się od przygotowania pacjenta i założenia dostępu dożylnego, przez który podawany jest radiofarmaceutyk. Po jego podaniu pacjent pozostaje w pozycji siedzącej lub leżącej i odpoczywa przez około 30–60 minut. W tym czasie należy ograniczyć ruch, rozmowy i aktywność mięśni, aby nie zaburzać rozkładu znacznika w organizmie. Przed rozpoczęciem obrazowania pacjent może zostać poproszony o opróżnienie pęcherza.

Następnie kładzie się na ruchomym stole aparatu PET, zazwyczaj na plecach. Stół przesuwa się przez szeroki, pierścieniowy otwór skanera. W trakcie badania trzeba pozostawać nieruchomo, ponieważ poruszanie się może pogorszyć jakość uzyskanych obrazów.

Jeżeli wykonywane jest badanie PET-CT, najpierw przeprowadzana jest część tomograficzna, a następnie skanowanie PET. W zależności od celu diagnostycznego może być również wykonana dodatkowa tomografia komputerowa z dożylnym środkiem kontrastowym.

Samo skanowanie PET trwa zwykle około 20–30 minut, natomiast łączny czas obrazowania PET-CT wynosi zazwyczaj około 30 minut. W przypadku niektórych badań, wymagających zastosowania dodatkowych znaczników lub leków, procedura może potrwać znacznie dłużej.

Czy badanie PET jest bezpieczne?

Badanie PET jest uznawane za bezpieczną metodę diagnostyczną, a stosowana podczas niego ilość radiofarmaceutyku zapewnia stosunkowo niewielką ekspozycję na promieniowanie jonizujące. W diagnostyce korzyści wynikające z uzyskania potrzebnych informacji medycznych przewyższają związane z nią bardzo małe ryzyko promieniowania. Radiofarmaceutyk traci swoją aktywność w wyniku naturalnego rozpadu, a jego pozostałości są usuwane z organizmu, głównie wraz z moczem.

Jak interpretować wynik badania PET?

Wynik badania PET jest przedstawiany w formie opisu przygotowanego przez lekarza specjalistę medycyny nuklearnej lub radiologa, który analizuje zarówno obrazy, jak i informacje dotyczące celu badania oraz stanu pacjenta. W opisie znajdują się najważniejsze obserwacje dotyczące rozmieszczenia i intensywności wychwytu radiofarmaceutyku w poszczególnych obszarach ciała. Ocenie podlega między innymi to, czy wychwyt jest prawidłowy, czy występują ogniska o zwiększonej aktywności oraz gdzie dokładnie się znajdują. W przypadku PET-CT uwzględnia się również odpowiadające im zmiany widoczne w części tomograficznej.

W opisach może pojawić się określenie SUV (standardized uptake value), czyli standaryzowana wartość wychwytu. Jest to parametr pozwalający ilościowo ocenić stężenie radiofarmaceutyku w określonym obszarze i porównywać intensywność jego gromadzenia.

Czym się różni PET od tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego?

PET, tomografia komputerowa (TK) i rezonans magnetyczny (MRI) różnią się przede wszystkim rodzajem informacji, które dostarczają o organizmie. PET koncentruje się na procesach metabolicznych i aktywności komórek, dlatego pozwala ocenić, gdzie w organizmie występuje zwiększona lub zmniejszona aktywność określonych procesów. Tomografia komputerowa dostarcza natomiast przede wszystkim szczegółowych informacji anatomicznych – pokazuje budowę narządów, tkanek, kości i naczyń oraz pozwala dokładnie określić położenie i rozmiar zmian. TK wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie.

Rezonans magnetyczny również służy do szczegółowego obrazowania budowy ciała, ale wykorzystuje silne pole magnetyczne i fale radiowe, a nie promieniowanie jonizujące. MRI wyróżnia się bardzo dobrym kontrastem tkanek miękkich, dzięki czemu szczególnie dokładnie obrazuje m.in. mózg, rdzeń kręgowy, mięśnie, stawy oraz inne struktury zawierające tkanki miękkie. W odróżnieniu od PET i TK samo badanie MRI nie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie jonizujące.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Czy badanie PET wykrywa wszystkie nowotwory?

Nie. Skuteczność PET zależy m.in. od rodzaju, wielkości i aktywności metabolicznej guza. Niektóre nowotwory mogą słabiej wychwytywać stosowany radiofarmaceutyk, dlatego wynik PET nie wyklucza całkowicie obecności choroby.

• Jak długo czeka się na wynik badania PET?

Czas oczekiwania zależy od pracowni wykonującej badanie oraz sposobu opisywania obrazów. Wynik jest przygotowywany przez lekarza, który analizuje uzyskane obrazy i sporządza opis wraz z wnioskami.

• Kiedy lekarz zleca badanie PET?

PET zleca się wtedy, gdy potrzebna jest ocena aktywności metabolicznej tkanek. Badanie ma zastosowanie m.in. w diagnostyce i ocenie zaawansowania wybranych chorób nowotworowych, a także w niektórych chorobach neurologicznych i sercowo-naczyniowych.

• Jak przygotować się do badania PET?

Przy badaniu z użyciem 18F-FDG zwykle należy pozostać na czczo przez kilka godzin przed procedurą i pić wyłącznie wodę. Należy także unikać intensywnego wysiłku fizycznego przed badaniem. Osoby z cukrzycą powinny wcześniej ustalić z pracownią sposób przygotowania i przyjmowania leków.