Bronchoskopia – na czym polega, kiedy się ją wykonuje i jak przygotować się do badania?

Bronchoskopia to badanie, które pozwala lekarzowi dokładnie ocenić stan dróg oddechowych, a w razie potrzeby pobrać materiał do dalszej diagnostyki. Na czym dokładnie polega, kiedy się ją wykonuje i jak przebiega?

Co to jest bronchoskopia?

Bronchoskopia to badanie endoskopowe, które umożliwia bezpośrednie obejrzenie wnętrza dróg oddechowych za pomocą specjalnego przyrządu – bronchoskopu. Pozwala on na ocenę m.in. krtani, tchawicy oraz oskrzeli. Wykonujący badanie lekarz może dokładnie ocenić wygląd i stan badanych struktur. Bronchoskopia pozwala także na pobranie materiału, np. wydzieliny lub niewielkich fragmentów tkanek, do dalszej analizy laboratoryjnej.

Kiedy wykonuje się bronchoskopię? Wskazania do badania

Bronchoskopię wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy inne badania nie pozwoliły ustalić przyczyny nieprawidłowości w obrębie układu oddechowego albo gdy lekarz potrzebuje dokładniej ocenić drogi oddechowe. Wskazaniem mogą być zarówno utrzymujące się objawy, jak i nieprawidłowy wynik badania obrazowego. Do sytuacji, w których lekarz może rozważyć wykonanie bronchoskopii, należą:

• przewlekły lub niewyjaśniony kaszel, zwłaszcza gdy standardowa diagnostyka nie pozwoliła ustalić jego przyczyny,
• krwioplucie, czyli odkrztuszanie krwi lub plwociny z domieszką krwi, szczególnie gdy konieczne jest ustalenie źródła krwawienia,
• nawracające infekcje płuc, w tym zapalenie oskrzeli lub zapalenie płuc,
• nieprawidłowości stwierdzone w RTG lub tomografii komputerowej klatki piersiowej, takie jak guz, zmiana ogniskowa, guzek czy utrzymująca się niedodma,
• utrzymujące się świsty lub inne nieprawidłowe dźwięki oddechowe, szczególnie gdy są miejscowe i nie ustępują mimo leczenia,
• podejrzenie choroby nowotworowej płuca lub oskrzeli, gdy potrzebna jest dalsza diagnostyka zmiany wykrytej w badaniach,
• podejrzenie obecności ciała obcego lub przeszkody w drogach oddechowych, która może utrudniać przepływ powietrza,
• podejrzenie nieprawidłowości anatomicznych lub uszkodzenia dróg oddechowych, m.in. po urazie klatki piersiowej.

Co może wykryć bronchoskopia?

Bronchoskopia może pomóc wykryć nieprawidłowości w obrębie dróg oddechowych i ustalić przyczynę zmian obserwowanych w płucach.

Badanie to umożliwia rozpoznanie lub wykluczenie nowotworów płuca i oskrzeli, w tym ocenę zmian, które mogą powodować zwężenie lub zablokowanie światła dróg oddechowych. Dzięki pobraniu wycinka tkanki lub materiału komórkowego możliwe jest również potwierdzenie charakteru podejrzanej zmiany w badaniu laboratoryjnym.

Bronchoskopia znajduje zastosowanie także w diagnostyce zakażeń układu oddechowego, m.in. gruźlicy i innych infekcji, ponieważ pobrany materiał może zostać poddany dalszym badaniom w celu ustalenia ich przyczyny. Badanie może ponadto ujawnić zwężenia, niedrożność lub inne nieprawidłowości w obrębie tchawicy i oskrzeli, a także pomóc ustalić przyczynę krwioplucia.

W wybranych przypadkach bronchoskopia pozwala również na ocenę zmian związanych z chorobami śródmiąższowymi płuc.

Jak przygotować się do bronchoskopii?

Zwykle konieczne jest pozostanie na czczo przez kilka godzin przed badaniem – w zależności od placówki zalecany czas wynosi najczęściej około 4–6 godzin, a niekiedy 8 godzin. Przed badaniem należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, suplementach, alergiach oraz chorobach przewlekłych. Szczególnej uwagi wymagają leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe, takie jak warfaryna, klopidogrel, apiksaban czy rywaroksaban, ponieważ w przypadku planowanego pobrania materiału mogą zwiększać ryzyko krwawienia. Nie należy jednak samodzielnie ich odstawiać – o ewentualnej zmianie dawkowania lub przerwie w leczeniu decyduje lekarz.

Jak przebiega bronchoskopia?

Bronchoskopia rozpoczyna się od ułożenia pacjenta na leżance oraz podłączenia do aparatury monitorującej m.in. tętno, ciśnienie tętnicze i poziom tlenu we krwi. Zwykle stosuje się lek uspokajający oraz znieczulenie miejscowe nosa i gardła, aby zmniejszyć odruch kaszlowy i dyskomfort. Następnie lekarz wprowadza cienki, giętki bronchoskop przez nos lub usta, przez gardło i krtań do tchawicy oraz oskrzeli. Obraz z niewielkiej kamery znajdującej się na końcu urządzenia jest wyświetlany na monitorze. W razie potrzeby przez kanał bronchoskopu można wprowadzić dodatkowe narzędzia i pobrać materiał do dalszej analizy, np. fragment tkanki, wydzielinę lub popłuczyny z dróg oddechowych.

Czy bronchoskopia boli?

Bronchoskopia zazwyczaj nie jest bolesna, choć podczas badania może pojawić się uczucie dyskomfortu, ucisku w gardle lub potrzeba kaszlu. Zastosowanie znieczulenia miejscowego nosa i gardła zmniejsza te odczucia, a podana w razie potrzeby sedacja pomaga się rozluźnić. Samo przechodzenie bronchoskopu przez gardło może być nieprzyjemne, szczególnie na początku badania. Możliwe jest również chwilowe uczucie drapania lub ciała obcego w gardle oraz kaszel, który zwykle ustępuje po zadziałaniu środka znieczulającego.

Ile trwa bronchoskopia i kiedy można wrócić do domu?

Samo badanie trwa zwykle 30–60 minut, choć dokładny czas zależy m.in. od zakresu bronchoskopii i tego, czy konieczne jest pobranie materiału do analizy. Po bronchoskopii pacjent pozostaje w sali wybudzeń do czasu ustąpienia działania leków i odzyskania odpowiedniego stanu ogólnego. Zwykle możliwy jest powrót do domu tego samego dnia. Jeśli zastosowano sedację, pacjent powinien wrócić do domu z osobą dorosłą i nie może prowadzić pojazdów ani wykonywać czynności wymagających koncentracji przez 24 godziny.

Jak długo czeka się na wynik bronchoskopii?

Czas oczekiwania na wynik bronchoskopii zależy przede wszystkim od tego, czy podczas badania pobrano materiał do analizy. Wstępne informacje dotyczące obrazu dróg oddechowych lekarz może przekazać bezpośrednio po badaniu. Jeśli pobrano wycinki, komórki lub popłuczyny, materiał musi zostać poddany badaniom laboratoryjnym, dlatego na pełny wynik zwykle czeka się od kilku dni do kilku tygodni.

Czy bronchoskopia jest bezpieczna? Możliwe powikłania

Bronchoskopia jest na ogół bezpiecznym badaniem, a poważne powikłania występują rzadko. Najczęściej pojawiają się łagodne i krótkotrwałe dolegliwości, takie jak ból lub drapanie w gardle, chrypka, kaszel, niewielkie krwawienie z nosa czy ślady krwi w odkrztuszanej wydzielinie, szczególnie po pobraniu wycinka. Może również wystąpić przejściowa gorączka. Rzadziej dochodzi do obniżenia poziomu tlenu we krwi, skurczu dróg oddechowych, zaburzeń rytmu serca lub reakcji na zastosowane leki uspokajające i znieczulające. Do poważniejszych, ale rzadkich powikłań należy odma opłucnowa, czyli obecność powietrza w jamie opłucnej, mogąca prowadzić do częściowego lub całkowitego zapadnięcia płuca. Ryzyko to jest szczególnie związane z wykonywaniem niektórych rodzajów biopsji płuca. Rzadko może również wystąpić infekcja dróg oddechowych lub nasilone krwawienie.

Jakie są przeciwwskazania do bronchoskopii?

Do sytuacji, które mogą uniemożliwić wykonanie badania lub wymagać jego odroczenia, należą przede wszystkim ciężka i niemożliwa do skorygowania hipoksemia, niestabilność krążeniowa oraz ciężkie zaburzenia krzepnięcia, których nie można wcześniej wyrównać. Przeciwwskazaniem względnym mogą być także niestabilne zaburzenia rytmu serca, świeży zawał mięśnia sercowego lub niestabilna choroba wieńcowa, niekontrolowane nadciśnienie tętnicze, niewydolność oddechowa oraz brak możliwości współpracy z pacjentem. W przypadku planowanego pobrania wycinka szczególnego znaczenia nabierają zaburzenia krzepnięcia, ponieważ zwiększają ryzyko krwawienia.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Czy bronchoskopia boli?

Bronchoskopia zwykle nie powoduje bólu, ponieważ przed badaniem stosuje się znieczulenie miejscowe. Możliwe są jednak przejściowe odczucia, takie jak dyskomfort w gardle, kaszel lub uczucie ucisku.

• Jak przygotować się do bronchoskopii?

Przed badaniem należy stosować się do zaleceń placówki, zwykle pozostać na czczo przez kilka godzin i poinformować lekarza o przyjmowanych lekach oraz chorobach przewlekłych. Leków nie należy odstawiać samodzielnie.

• Ile trwa bronchoskopia?

Samo badanie trwa zazwyczaj około 30–60 minut. Jeśli zastosowano sedację, po badaniu konieczna jest jeszcze obserwacja, dlatego cała wizyta może potrwać kilka godzin.

• Jak długo czeka się na wyniki bronchoskopii?

Wstępne informacje o wyniku lekarz może przekazać bezpośrednio po badaniu. Jeśli pobrano materiał do analizy, na pełny wynik czeka się zwykle od kilku dni do kilku tygodni, zależnie od rodzaju wykonywanych badań.