Obniżenie pęcherza – objawy, przyczyny i leczenie

Obniżenie pęcherza moczowego to częsta postać zaburzeń podparcia narządów miednicy, która może wpływać zarówno na komfort, jak i prawidłowe funkcjonowanie dolnych dróg moczowych. Choć we wczesnym stadium nie zawsze powoduje wyraźne dolegliwości, z czasem mogą pojawić się charakterystyczne objawy i problemy wymagające konsultacji lekarskiej. Czym jest cystocele, jakie czynniki sprzyjają jego rozwojowi, jak rozpoznać stopień obniżenia i jakie metody leczenia są dostępne?

Obniżenie pęcherza – co to jest i na czym polega?

Obniżenie pęcherza moczowego, określane medycznie jako cystocele, to rodzaj obniżenia przedniej ściany pochwy, w którym pęcherz przesuwa się ze swojego prawidłowego położenia w miednicy i uwypukla w kierunku pochwy.

W prawidłowych warunkach pęcherz jest utrzymywany we właściwej pozycji przez współdziałające ze sobą mięśnie dna miednicy, więzadła i tkankę łączną. Gdy ich podparcie zostaje osłabione lub ulega rozciągnięciu, pęcherz może stopniowo przemieszczać się ku dołowi, powodując uwypuklenie przedniej ściany pochwy.

Cystocele a obniżenie narządów miednicy

Cystocele jest jednym z rodzajów obniżenia narządów miednicy, a jego charakterystyczną cechą jest obniżenie przedniej ściany pochwy i przemieszczenie pęcherza w jej kierunku. Nie należy więc utożsamiać każdego obniżenia narządów miednicy z obniżeniem pęcherza. O tym, że mamy do czynienia z cystocele, decyduje właśnie udział pęcherza oraz struktur znajdujących się między nim a przednią ścianą pochwy. W praktyce określenia „obniżenie pęcherza”, „wypadanie pęcherza” i „cystocele” odnoszą się do tego samego rodzaju zaburzenia anatomicznego.

Jakie są przyczyny obniżenia pęcherza?

Obniżenie pęcherza rozwija się wskutek osłabienia lub uszkodzenia tkanek, mięśni i struktur łącznotkankowych, które podtrzymują pęcherz oraz przednią ścianę pochwy. Zwykle nie można wskazać jednej przyczyny, a obniżenie pęcherza spowodowane jest przez nakładanie się kilku czynników, które z czasem zmniejszają wytrzymałość struktur podtrzymujących.

Ciąża i poród

Jednym z najważniejszych czynników sprzyjających obniżeniu pęcherza jest ciąża i poród, szczególnie drogami natury. W czasie ciąży rosnąca macica zwiększa obciążenie struktur dna miednicy, natomiast podczas porodu tkanki i mięśnie w obrębie miednicy są poddawane znacznemu rozciągnięciu. U części kobiet może to prowadzić do trwałego osłabienia tkanek odpowiedzialnych za podtrzymywanie narządów. Ryzyko wiąże się przede wszystkim z porodem pochwowym, choć samo przebycie ciąży również zwiększa obciążenie struktur miednicy.

Menopauza i wiek

Ryzyko obniżenia pęcherza zwiększa się wraz z wiekiem, ponieważ z upływem lat mięśnie i tkanki podporowe mogą stopniowo tracić swoją wytrzymałość. Znaczenie mają również zmiany hormonalne związane z menopauzą. Spadek stężenia estrogenów wpływa na tkanki miednicy i może przyczyniać się do pogorszenia ich właściwości podporowych. Z tego względu objawowe zaburzenia podparcia narządów miednicy częściej występują u kobiet po menopauzie.

Inne czynniki zwiększające ryzyko

Do rozwoju obniżenia pęcherza mogą przyczyniać się również sytuacje, które regularnie zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej i obciążają struktury dna miednicy. Należą do nich m.in. przewlekłe zaparcia i częste parcie podczas wypróżniania, przewlekły kaszel, nadmierna masa ciała oraz powtarzające się podnoszenie dużych ciężarów. Znaczenie może mieć także przebyta operacja w obrębie miednicy, w tym histerektomia lub zabieg naprawczy z powodu obniżenia narządów miednicy. Ryzyko może być większe również u kobiet z rodzinną skłonnością do tego typu zaburzeń oraz z niektórymi wrodzonymi chorobami tkanki łącznej, np. zespołem Ehlersa-Danlosa.

Obniżenie pęcherza – jakie daje objawy?

Obniżenie pęcherza nie zawsze powoduje dolegliwości – szczególnie we wcześniejszych stadiach może przebiegać bezobjawowo i zostać wykryte przypadkowo podczas badania. Jeśli pojawiają się objawy, ich charakter zależy m.in. od stopnia obniżenia. Najczęściej dotyczą one okolicy pochwy i miednicy oraz sposobu oddawania moczu.

Objawy odczuwane w obrębie pochwy i miednicy

Charakterystycznym objawem może być uczucie ciężaru, rozpierania lub nacisku w pochwie albo miednicy. Niektóre kobiety mają wrażenie obecności ciała obcego lub mają poczucie, że coś „schodzi” w dół. Może pojawić się również wyczuwalne uwypuklenie w pochwie, a przy bardziej nasilonym obniżeniu – widoczne uwypuklenie w okolicy jej wejścia. Dolegliwości mogą stawać się wyraźniejsze po dłuższym staniu, kaszlu, wysiłku fizycznym lub podnoszeniu ciężarów, natomiast zmniejszać się po położeniu się.

Objawy ze strony układu moczowego

Ponieważ obniżenie pęcherza może wpływać na jego prawidłowe opróżnianie i funkcjonowanie dolnych dróg moczowych, w jego wyniku mogą wystąpić problemy z oddawaniem moczu. Należą do nich trudności z rozpoczęciem mikcji, osłabiony lub wolniejszy strumień moczu oraz uczucie, że pęcherz nie został całkowicie opróżniony. Może pojawić się także potrzeba ponownego oddania moczu krótko po skorzystaniu z toalety, częstsze parcie na mocz lub nagląca potrzeba jego oddania. U części kobiet występuje także nietrzymanie moczu.

Stopnie obniżenia pęcherza

Stopień obniżenia narządów miednicy, w tym cystocele, ocenia się na podstawie położenia najbardziej dystalnego punktu wypadania względem błony dziewiczej. Do obiektywnej oceny wykorzystuje się najczęściej klasyfikację POP-Q (Pelvic Organ Prolapse Quantification), w której wyróżnia się stopnie od 0 do IV.

• Stopień 0 – nie stwierdza się obniżenia narządów miednicy.
• Stopień I – najbardziej obniżony punkt znajduje się ponad 1 cm powyżej poziomu błony dziewiczej, a więc pozostaje wyraźnie wewnątrz pochwy.
• Stopień II – najbardziej obniżony punkt znajduje się w zakresie od 1 cm powyżej do 1 cm poniżej poziomu błony dziewiczej. Oznacza to, że obniżenie dochodzi do okolicy wejścia do pochwy.
• Stopień III – najbardziej obniżony punkt znajduje się ponad 1 cm poniżej poziomu błony dziewiczej, ale nie dochodzi do całkowitego wypadnięcia ścian pochwy.
• Stopień IV – najbardziej obniżony punkt znajduje się co najmniej 2 cm poniżej poziomu błony dziewiczej. Odpowiada całkowitemu lub niemal całkowitemu wypadaniu narządów miednicy.

Jak diagnozuje się obniżenie pęcherza?

Objawy obniżenia pęcherza mogą dotyczyć zarówno okolicy miednicy, jak i funkcjonowania dróg moczowo-płciowych. Rozpoznanie obniżenia pęcherza opiera się przede wszystkim na wywiadzie medycznym i badaniu ginekologicznym. Lekarz pyta o występujące dolegliwości, ich nasilenie i okoliczności, w których się pojawiają, a także o przebyte ciąże, porody, operacje oraz inne istotne informacje dotyczące stanu zdrowia. Następnie podczas badania ocenia położenie ścian pochwy i obecność ich uwypuklenia.

Jeżeli występują zaburzenia oddawania moczu lub podejrzenie niepełnego opróżniania pęcherza, diagnostykę można rozszerzyć o pomiar zalegania moczu po mikcji. Badanie wykonuje się najczęściej za pomocą USG, a w niektórych przypadkach przy użyciu cewnika.

W zależności od objawów lekarz może zlecić także badania dodatkowe, których celem jest ocena funkcjonowania dolnych dróg moczowych albo wykluczenie innych przyczyn dolegliwości. Należą do nich m.in. badanie ogólne moczu, badanie urodynamiczne, a w wybranych sytuacjach badania obrazowe lub cystoskopia.

Obniżenie pęcherza – jak wygląda leczenie?

Sposób leczenia obniżenia pęcherza dobiera się indywidualnie, uwzględniając przede wszystkim nasilenie dolegliwości, stopień obniżenia, ogólny stan zdrowia oraz preferencje pacjentki. Cystocele, które nie powoduje objawów, zwykle nie wymaga leczenia. Jeśli jednak dolegliwości utrudniają codzienne funkcjonowanie, lekarz może zaproponować postępowanie zachowawcze, a w przypadku bardziej nasilonego obniżenia lub nieskuteczności metod niechirurgicznych – leczenie operacyjne.

Ćwiczenia mięśni dna miednicy i fizjoterapia uroginekologiczna

Jedną z metod zachowawczego postępowania są ćwiczenia mięśni dna miednicy, określane również jako ćwiczenia Kegla. Polegają one na kontrolowanym napinaniu i rozluźnianiu odpowiednich grup mięśni, które pomagają podtrzymywać narządy miednicy. Ćwiczenia powinny być wykonywane prawidłowo i regularnie, dlatego w razie trudności z rozpoznaniem właściwych mięśni pomocna może być fizjoterapia uroginekologiczna.

Pessar dopochwowy

Alternatywą lub uzupełnieniem ćwiczeń może być pessar dopochwowy – niewielkie urządzenie, najczęściej wykonane z silikonu, które umieszcza się w pochwie, aby zapewnić mechaniczne podparcie jej ścian i pomóc utrzymać pęcherz we właściwszym położeniu.

Miejscowe estrogeny po menopauzie

U kobiet po menopauzie lekarz może rozważyć zastosowanie miejscowych estrogenów dopochwowych, zwłaszcza gdy występują związane z niedoborem estrogenów zmiany w obrębie tkanek pochwy. Nie jest to jednak metoda, która mechanicznie przywraca pęcherz na właściwe miejsce, dlatego jej zastosowanie zależy od indywidualnej sytuacji pacjentki. O zasadności takiego leczenia powinien zdecydować lekarz.

Operacja obniżenia pęcherza

Leczenie chirurgiczne bierze się pod uwagę przede wszystkim wtedy, gdy obniżenie jest znaczne albo objawy utrzymują się mimo zastosowania metod zachowawczych. Najczęściej wykonywanym zabiegiem w przypadku cystocele jest przednia plastyka pochwy (kolporafia przednia). Podczas operacji pęcherz zostaje przywrócony do bardziej prawidłowego położenia, a osłabione tkanki podtrzymujące są wzmacniane za pomocą szwów. W określonych przypadkach podczas tego samego zabiegu można wykonać również procedurę dotyczącą nietrzymania moczu.

Kiedy z obniżeniem pęcherza należy zgłosić się do lekarza?

Do lekarza warto zgłosić się, jeśli pojawiają się objawy mogące wskazywać na obniżenie pęcherza, zwłaszcza gdy utrzymują się, nasilają lub zaczynają przeszkadzać w codziennym funkcjonowaniu. Konsultacji wymagają w szczególności:

• uczucie ciężaru, rozpierania lub nacisku w pochwie albo miednicy,
• wyczuwalne lub widoczne uwypuklenie w pochwie albo wrażenie, że coś się z niej wysuwa,
• trudności z rozpoczęciem oddawania moczu,
• osłabiony strumień moczu,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza po skorzystaniu z toalety,
• częstsze oddawanie moczu lub naglące parcie na mocz,
• mimowolne popuszczanie moczu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Jakie są pierwsze objawy obniżenia pęcherza?

Początkowo może pojawić się uczucie ciężaru lub nacisku w pochwie i miednicy, a także problemy z oddawaniem moczu, np. uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.

• Czy obniżony pęcherz może powodować nietrzymanie moczu?

Tak. Obniżenie pęcherza może wiązać się z mimowolnym popuszczaniem moczu, a także z innymi zaburzeniami jego oddawania.

• Czy obniżenie pęcherza można wyleczyć bez operacji?

Tak. W zależności od stopnia obniżenia i nasilenia objawów stosuje się m.in. fizjoterapię mięśni dna miednicy oraz pessar dopochwowy. Nie każda pacjentka wymaga leczenia operacyjnego.

• Do jakiego lekarza zgłosić się z podejrzeniem obniżenia pęcherza?

W pierwszej kolejności można zgłosić się do ginekologa, który oceni stan narządów miednicy i w razie potrzeby skieruje na dalszą diagnostykę lub do odpowiedniego specjalisty.